FSA · Module 2

Analyzing Income Statements

Cấu trúc IS, nguyên tắc ghi nhận doanh thu & chi phí, EPS (basic & diluted), items dưới dòng (discontinued/unusual), OCI và cách phân tích lợi nhuận.

LOS 2.a revenue recognition LOS 2.b expense recognition LOS 2.c non-recurring items LOS 2.d basic vs diluted EPS LOS 2.e common-size IS LOS 2.f comprehensive income

§1. Cấu trúc Income Statement

IS = "Statement of Operations" hoặc "P&L" — cho biết công ty lãi/lỗ bao nhiêu trong 1 kỳ. Cấu trúc từ trên xuống theo bậc thang.

Net Income = Revenues − Expenses + Gains − LossesPhương trình gốc IS

Cấu trúc IS bậc thang — thuộc thứ tự

Single-step vs Multi-step

Single-step format

Đơn bậc — hiếm gặp ở công ty đại chúng

Gộp tất cả revenue vào 1 nhóm, tất cả expense vào 1 nhóm
Net Income = Total Rev − Total Exp
Đơn giản, ít thông tin phân tích

Multi-step format

Đa bậc — chuẩn phổ biến

Tách gross profit, operating income, pretax, net income
Cho phép tính margin từng bậc → phân tích sâu hơn
Được ưa dùng bởi analyst

§2. Revenue Recognition — Ghi nhận doanh thu (5-step model)

IFRS 15 / ASC 606 — chuẩn thống nhất giữa IFRS & US GAAP. Doanh thu ghi nhận khi chuyển giao control cho khách hàng, không phải khi thu tiền.

Mô hình 5 bước ghi nhận doanh thu

Điểm cốt lõi

Doanh thu ghi nhận khi control chuyển giao — có thể tại 1 thời điểm (point in time) hoặc theo tiến độ (over time, như xây dựng dài hạn).
Không phụ thuộc khi thu tiền. Bán chịu → vẫn ghi doanh thu ngay, kèm accounts receivable.
Principal vs Agent: Principal ghi doanh thu gross (toàn bộ giá bán); Agent ghi doanh thu net (chỉ phần hoa hồng).

§3. Expense Recognition — Ghi nhận chi phí (matching)

Matching principle — chi phí ghi nhận cùng kỳ với doanh thu tương ứng mà nó tạo ra (không phải khi trả tiền).

Matched directly

Chi phí trực tiếp

COGS = giá vốn hàng bán
Hoa hồng nhân viên bán hàng
Ghi nhận cùng kỳ với sale

Period costs

Chi phí theo kỳ

Lương admin, tiền thuê VP
Ghi vào kỳ phát sinh
Không gắn với doanh thu cụ thể

Allocated over time

Phân bổ dần

Khấu hao TSCĐ (D&A)
Bảo hành, dự phòng
Phân bổ đều theo useful life

Inventory & COGS — 4 phương pháp

Method	Logic	Khi giá tăng
FIFO (First-in, First-out)	Hàng nhập trước, xuất trước	COGS thấp → NI cao, Inv cao
LIFO (Last-in, First-out) Chỉ US GAAP	Hàng nhập sau, xuất trước	COGS cao → NI thấp, Inv thấp (thuế thấp)
Weighted Average	Bình quân gia quyền	Nằm giữa FIFO và LIFO
Specific Identification	Nhận diện từng lô cụ thể	Dùng cho hàng độc nhất (xe, kim cương)

Depreciation methods — Khấu hao

Method	Công thức	Đặc điểm
Straight-line Đường thẳng	(Cost − Salvage) / Life	Đều nhau qua các năm — phổ biến cho báo cáo
DDB (Double-declining balance) Số dư giảm dần kép	2 × (1/Life) × Book Value đầu kỳ	Nhanh đầu kỳ, chậm dần — không trừ salvage
Units-of-production Theo sản lượng	(Cost−Salvage) × (Units used / Total units)	Theo mức sử dụng thực tế

§4. Non-Recurring & Unusual Items — Items dưới dòng

Các khoản không lặp lại phải tách riêng để analyst đánh giá earnings quality. Ba loại chính:

Discontinued Operations

Hoạt động ngưng

Trình bày NET OF TAX, riêng biệt bên dưới NI from continuing
Ví dụ: bán 1 mảng kinh doanh lớn
Loại trừ khi dự phóng tương lai

Unusual or Infrequent Items

Bất thường / không thường xuyên

Nằm TRONG continuing operations, trước thuế
Ví dụ: gain/loss bán TSCĐ, impairment, tái cơ cấu
Được disclosure riêng nhưng vẫn tính vào NI

Extraordinary items — ĐÃ BỊ BỎ

Trước 2015, US GAAP có mục "extraordinary" (bất thường và hiếm gặp) trình bày net of tax.
Hiện đã bị bỏ — không còn khái niệm extraordinary items ở cả IFRS lẫn US GAAP. Đề CFA có thể vẫn hỏi mục này để bẫy.

Change in Accounting

Change in Principle

Thay đổi nguyên tắc (VD: FIFO → LIFO)

Retrospective — áp dụng ngược, restate các kỳ trước

Change in Estimate

Thay đổi ước tính (VD: useful life)

Prospective — chỉ áp dụng từ giờ về sau

Correction of Error

Sửa sai kỳ trước

Restate lại các BCTC bị ảnh hưởng, nêu ở footnote

§5. Earnings Per Share (EPS)

Chỉ số quan trọng nhất trên IS — đo lợi nhuận trên mỗi cổ phần. Chia làm Basic và Diluted.

Basic EPS

Basic EPS = (Net Income − Preferred Dividends) / Weighted Avg Common Shares OutstandingChỉ tính cổ phần thường đang lưu hành

Diluted EPS

Diluted EPS = (NI − Pref Div + Adj) / (WA Common + Convertibles + Options + Warrants)Giả định TẤT CẢ chứng khoán chuyển đổi được thực hiện

Dilutive security	Cộng vào tử số	Cộng vào mẫu số
Convertible Preferred Cổ phiếu ưu đãi chuyển đổi	+ Preferred Div (bỏ đi)	+ Shares from conversion
Convertible Debt Trái phiếu chuyển đổi	+ After-tax Interest = Int × (1−t)	+ Shares from conversion
Options / Warrants Quyền chọn / chứng quyền	0	+ Net new shares (treasury stock method)

Anti-dilutive check

Sau khi thêm mỗi loại dilutive security, tính EPS mới. Nếu EPS TĂNG → anti-dilutive → KHÔNG include.
Chỉ include nếu làm giảm EPS (thật sự dilutive).
Diluted EPS luôn ≤ Basic EPS.

Treasury Stock Method (cho options/warrants)

Net new shares = N × (Market − Exercise) / MarketN = số option, chỉ dilutive khi Market > Exercise ("in the money")

Ví dụ: 10.000 options exercise price $20, market price $50
Net new = 10.000 × (50 − 20) / 50 = 6.000 shares

§6. Common-Size IS — Phân tích chiều dọc

Common-size income statement — mỗi item chia cho Revenue, thể hiện %. Dùng so sánh giữa công ty khác kích cỡ / so sánh xu hướng qua thời gian.

Ví dụ common-size (2 công ty):
    Revenue      100%  100%
    COGS         60%   70%
    Gross margin  40%   30%   → Công ty A hiệu quả hơn về sản xuất
    SG&A        20%   15%
    Op margin     20%   15%

Các margin quan trọng

Margin	Công thức	Ý nghĩa
Gross margin	Gross Profit / Revenue	Hiệu quả sản xuất/mua hàng
Operating margin	Op Income / Revenue	Hiệu quả vận hành chính
Pretax margin	EBT / Revenue	Hiệu quả trước thuế, sau financing
Net profit margin	NI / Revenue	Hiệu quả tổng thể sau thuế

§7. Comprehensive Income & OCI

Comprehensive Income = tất cả biến động vốn chủ trong kỳ trừ giao dịch với chủ sở hữu. Bao gồm Net Income + Other Comprehensive Income (OCI).

Comprehensive Income = Net Income + Other Comprehensive Income (OCI)

4 mục thuộc OCI (không đi qua IS)

Foreign currency translation adjustments — chênh lệch tỷ giá quy đổi BCTC công ty con nước ngoài.
Unrealized gains/losses on FVOCI debt securities (IFRS) / Available-for-sale securities (US GAAP cũ).
Certain pension adjustments — điều chỉnh actuarial của quỹ hưu trí.
Cash flow hedge gains/losses — phần hiệu quả của hedge.

Vì sao quan trọng?

Nếu chỉ nhìn NI, sẽ bỏ sót các biến động vốn chủ lớn (tỷ giá, hedging, pension...).
OCI cuối cùng "đọng" ở khoản mục Accumulated OCI (AOCI) trên BS, trong Equity.

§8. Traps — bẫy đề

Trap 1 — Extraordinary items vẫn còn tồn tại

ĐÃ BỊ BỎ từ 2015. Nếu đề nhắc "extraordinary" → chọn phương án nói mục này không còn tồn tại.

Trap 2 — Diluted EPS luôn thấp hơn Basic

Không đúng nếu tất cả securities đều anti-dilutive → khi đó Diluted = Basic (không cộng thêm).
Chỉ include security nếu nó làm giảm EPS.

Trap 3 — Discontinued vs Unusual

Discontinued: net of tax, DƯỚI "NI from continuing".
Unusual: pre-tax, TRONG continuing operations.

Trap 4 — Revenue recognition theo control, không phải theo tiền

Bán chịu tháng 12 → ghi revenue tháng 12, dù thu tiền tháng 3 năm sau.
Nhận trước tiền (deposit) → CHƯA ghi revenue, ghi unearned revenue (liability).

Trap 5 — LIFO chỉ US GAAP

IFRS cấm LIFO. Chỉ US GAAP cho phép.
Khi giá tăng, LIFO cho COGS cao → NI thấp → thuế thấp (lợi ích thuế của LIFO).

§9. Keyword → chọn gì

Đề nói	Chọn	Vì sao
"Bán 1 mảng KD, ngưng hoạt động"	Discontinued operations, net of tax	Trình bày riêng, dưới NI from continuing
"Gain bán TSCĐ 1 lần"	Unusual item, in continuing ops	Bất thường nhưng vẫn thuộc KD chính
"IFRS 15 / ASC 606 nguyên tắc gì?"	Ghi nhận khi control chuyển giao	5-step model, không dựa vào thu tiền
"IFRS cấm phương pháp kho nào?"	LIFO	LIFO chỉ hợp lệ US GAAP
"Options exercise 20, market 50"	Include vào diluted EPS	"In the money" → dilutive
"Options exercise 60, market 50"	Anti-dilutive, không include	Out of the money
"Đổi từ FIFO sang LIFO"	Change in principle → retrospective	Restate quá khứ
"Đổi useful life máy móc"	Change in estimate → prospective	Chỉ áp dụng từ giờ
"FX translation subsidiary"	OCI	Nằm trong Other Comprehensive Income
"Extraordinary items hiện nay"	Không còn tồn tại	Bị bỏ từ 2015