Financial Statement Analysis — Review full note

Toàn bộ note FSA của bạn, gom lại theo đúng thứ tự học: EPS → OCI/FX → Balance Sheet → Cash Flow → Inventory → Long-lived assets → Liabilities & Leases → Pension/Stock comp → Tax → Reporting Quality → Ratio & DuPont, khép lại bằng phần review Mock Test 1 (những câu đã làm sai). FSA là môn nặng điểm nhất — phần lớn câu hỏi rơi vào "cái nào tăng, cái nào giảm" và "IFRS khác US GAAP chỗ nào".

Mind map tổng — Toàn bộ môn Financial Statement Analysis

FSA
- 1. Income Statement & EPS
  - Basic EPS — (Net income − preferred dividends) ÷ weighted average common shares
  - Diluted EPS — kịch bản xấu nhất; luôn ≤ Basic; nếu tính ra lớn hơn thì đó là anti-dilutive, loại ra
  - Treasury Stock Method — dùng cho options/warrants, chỉ cộng phần incremental shares
  - If-converted Method — dùng cho convertible debt và convertible preferred
  - Accrual accounting — ghi doanh thu khi kiếm được, chi phí khi phát sinh, không theo dòng tiền
- 2. OCI & Foreign Exchange
  - 4 khoản OCI — FX translation, hedging derivatives, AFS/FVOCI, pension adjustments
  - Transaction exposure — vào Income Statement
  - Translation exposure — vào OCI
- 3. Balance Sheet & Equity
  - Treasury stock — contra equity, không voting, không dividend, tăng EPS
  - Common-size — IS chia net revenue, BS chia total assets
  - Deferred revenue — tiền nhận trước là nợ phải trả, chưa phải doanh thu
- 4. Cash Flow Statement
  - Direct vs Indirect — cùng ra một CFO, khác cách trình bày
  - Working capital rule — asset tăng thì trừ, liability tăng thì cộng
  - CFO / CFI / CFF — CA&CL → CFO, NCA → CFI, NCL&Equity → CFF
  - FCFF / FCFE — dòng tiền tự do cho toàn công ty và cho cổ đông
- 5. Inventories
  - FIFO vs LIFO vs Weighted average — IFRS cấm LIFO
  - LIFO liquidation — bán vào lớp hàng cũ giá rẻ, lợi nhuận đẹp giả tạo
  - Write-down — IFRS lower of cost and NRV; US GAAP LIFO/Retail dùng lower of cost or market
- 6. Long-Lived Assets
  - Capitalize vs Expense — ảnh hưởng ngược chiều nhau giữa năm đầu và các năm sau
  - Depreciation methods — straight-line, double-declining, units of production
  - Impairment — IFRS dùng recoverable amount, US GAAP dùng undiscounted cash flows
  - Cost vs Revaluation vs Fair value model — revaluation chỉ có ở IFRS
  - Goodwill & Intangibles — research thì expense, development thì IFRS cho capitalize
- 7. Long-Term Liabilities & Leases
  - Effective interest method — premium bond thì carrying amount giảm, discount bond thì tăng
  - Finance vs Operating lease — khác nhau ở Income Statement và Cash Flow, giống nhau ở Balance Sheet
  - Lessor — operating, direct financing, sales-type
- 8. Pension & Share-based Comp
  - DC vs DB plan — rủi ro đầu tư thuộc về nhân viên hay thuộc về công ty
  - Funded status — fair value of plan assets trừ present value of obligation
  - Stock options / SARs / Phantom stock — ghi expense dần trong vesting period theo grant-date fair value
- 9. Income Taxes
  - DTA vs DTL — trả thuế trước là DTA, trả thuế sau là DTL
  - Temporary vs Permanent — permanent không bao giờ tạo DTA/DTL
  - Valuation allowance — chỉ áp cho DTA, giống dự phòng giảm giá
- 10. Reporting Quality
  - Spectrum 6 mức — từ GAAP compliant bền vững đến fraudulent reporting
  - Fraud triangle — motivation, opportunity, rationalization
  - Warning signs — net income tăng nhưng CFO không tăng theo
- 11. Ratio & DuPont
  - Three-way DuPont — margin nhân turnover nhân leverage
  - Five-way DuPont — tách thêm tax burden và interest burden
  - Forecasting — sensitivity, scenario, simulation
  - 4Cs of Credit — character, capacity, capital, collateral

1 · EPS — Basic vs Diluted

Toàn bộ luật chơi về lãi trên mỗi cổ phiếu: cái gì làm pha loãng, cách xử lý từng loại chứng khoán, và cách loại bỏ khoản chống pha loãng.

Chốt trước khi đọc gì khác Basic EPS ≥ Diluted EPS — lãi cơ bản trên mỗi cổ phiếu luôn lớn hơn hoặc bằng lãi pha loãng. Diluted không bao giờ lớn hơn Basic. Nếu tính ra lớn hơn thì khoản đó là anti-dilutive — chống pha loãng, phải loại khỏi phép tính.
Cụ thể: nếu pha loãng thì diluted < basic; nếu chống pha loãng thì diluted = basic; không bao giờ có chuyện diluted > basic.

Mind map — Những thứ gây pha loãng

DILUTION
- Stock Options / Warrants
  - Treasury Stock Method — tử số giữ nguyên, mẫu số tăng phần incremental shares
  - Điều kiện pha loãng — exercise price thấp hơn market price thì mới pha loãng
- Convertible Bonds
  - If-converted — cộng lại lãi vay sau thuế vào tử số, cộng số cổ phiếu quy đổi vào mẫu số
- Convertible Preferred
  - If-converted — cộng lại cổ tức ưu đãi vào tử số, cộng số cổ phiếu quy đổi vào mẫu số
- Stock split / Stock dividend
  - Restatement — tính lại cho cả Basic và Diluted, và cho cả các kỳ trước

Stock Options — quyền chọn mua cổ phiếu của nhân viên

Stock Options — nhân viên có quyền mua cổ phiếu công ty với giá rẻ hơn giá thị trường. Nếu nhân viên thực hiện quyền thì công ty phải phát hành thêm cổ phiếu, số lượng cổ phiếu tăng lên nên EPS giảm xuống.

Treasury Stock Method — phương pháp cổ phiếu quỹ Tiền công ty nhận được = Số options × Exercise price
Số cổ phiếu mua lại được = Tiền nhận được ÷ Market price
Incremental shares = Options issued − Shares repurchased
Diluted denominator = Weighted average shares + Incremental shares

Ví dụ chuẩn của bạn 100 options, Exercise price = $10, Market price = $20.
Công ty nhận về: 100 × 10 = $1,000.
Dùng tiền đó mua lại được: 1,000 ÷ 20 = 50 shares.
Incremental shares = 100 − 50 = 50.
→ Mẫu số pha loãng = Số cổ phiếu cũ + 50. Không phải toàn bộ 100 options đều làm tăng số cổ phiếu, vì khi nhân viên trả tiền thực hiện quyền thì công ty nhận được tiền và dùng tiền đó mua lại cổ phiếu ngoài thị trường. Chỉ phần chênh lệch mới tạo pha loãng.

Bẫy — dùng average price hay year-end price? Treasury Stock Method dùng average market price của cả năm, không dùng giá cuối năm. Mock 1 Q35 gài đúng chỗ này: giá ngày 31/12 là $42 (cao hơn exercise price $40) nhưng giá trung bình cả năm chỉ $38 (thấp hơn $40) → options là anti-dilutive → không đưa vào diluted EPS.
Bẫy phụ trong cùng câu: chứng khoán pha loãng chưa được exercise ngay (còn 2 năm nữa mới exercise được) vẫn phải đưa vào diluted EPS nếu nó dilutive. Lý do "chưa exercise được" là đáp án sai.

Convertible Bonds & Convertible Preferred

Convertible Bonds — trái phiếu chuyển đổi, tức trái phiếu có thể đổi thành cổ phiếu thường. Ví dụ 1,000 trái phiếu chuyển thành 50,000 cổ phiếu, số cổ phiếu tăng nên EPS giảm.

Convertible Preferred — cổ phiếu ưu đãi chuyển đổi, đổi thành cổ phiếu thường. Số cổ phiếu tăng nên EPS giảm.

Phân biệt — Basic EPS vs Diluted EPS Basic EPS — lãi trên cổ phiếu thực tế ở hiện tại, phản ánh đúng số cổ phiếu đang lưu hành bình quân.
Diluted EPS — lãi trên cổ phiếu trong kịch bản xấu nhất, tức giả định tất cả chứng khoán có khả năng chuyển đổi đều biến thành cổ phiếu thường.
Về cổ tức: Basic EPS không trừ cổ tức cổ phiếu thường, chỉ trừ cổ tức cổ phiếu ưu đãi. Cả cổ tức ưu đãi không chuyển đổi lẫn cổ tức ưu đãi chuyển đổi đều bị trừ khi tính Basic EPS, vì lúc tính Basic chưa giả định chuyển đổi gì hết.

Security	Numerator (tử số)	Denominator (mẫu số)	Method
Stock options / Warrants	Giữ nguyên	↑	Treasury Stock Method
Convertible debt	↑ cộng lại after-tax interest	↑	If-converted
Convertible preferred	↑ cộng lại preferred dividends	↑	If-converted
Stock split / Stock dividend	Không đổi	↑ cho cả Basic & Diluted	Restatement (tính lại cả kỳ trước)

Bài tập EPS tổng hợp — dạng CFA hay ra

Đề bài	Giải từng bước
Net income = £5,000,000	Dùng làm tử số ban đầu.
Non-convertible preferred dividends = £200,000	Phải trừ khỏi net income khi tính Basic EPS.
Convertible preferred dividends = £300,000	Cũng trừ trong Basic EPS vì chưa giả định chuyển đổi.
Weighted average common shares = 1,000,000	Đây là mẫu số Basic EPS.
100,000 options, exercise price £20, market price £25	Dùng Treasury Stock Method.
Convertible debt: £10m, coupon 6%, tax 30%, mỗi £1,000 đổi 40 shares	Dùng if-converted method.
Convertible preferred đổi thành 60,000 shares	Nếu chuyển đổi thì cộng lại cổ tức vào tử số và tăng số cổ phiếu ở mẫu số.

Security	Numerator	Denominator	Kết luận
Stock options	Giữ nguyên	+20,000	Dilutive
Convertible debt	+£420,000	+400,000	Dilutive
Convertible preferred	+£300,000	+60,000	Anti-dilutive, loại bỏ

Quy trình xếp thứ tự — incremental EPS từ thấp lên cao Basic EPS = £4.50. Incremental EPS của từng khoản: Options = 0 < £1.05 (Debt) < £5.00 (Preferred).
• Options: 0 < 4.50 → dilutive, đưa vào.
• Debt: 1.05 < 4.50 → dilutive, đưa vào.
• Preferred: 5.00 > 4.50 → anti-dilutive, loại ra.
Quy tắc: xếp incremental EPS từ thấp lên cao, cộng dần vào, dừng lại ngay khi EPS bắt đầu tăng.

Warrants — khi nào làm giảm diluted EPS

Phân biệt — Dilutive vs Anti-dilutive warrant Exercise price < Market price → dilutive — pha loãng, thêm cổ phiếu vào mẫu số nên EPS giảm.
Exercise price > Market price → anti-dilutive — chống pha loãng, không ai đi mua giá cao hơn thị trường nên không tính vào.
Logic CFA: hễ trong cấu trúc vốn có warrants thì diluted EPS ≤ basic EPS, luôn luôn.

Ghi nhận chi phí — cái nào vào kỳ hiện tại

Costs of producing inventory — chi phí sản xuất hàng tồn kho, gồm direct materials (nguyên vật liệu trực tiếp), direct labor (nhân công trực tiếp) và manufacturing overhead (chi phí sản xuất chung). Đây là loại ít có khả năng được ghi nhận là chi phí trong kỳ hiện tại nhất.

Vì sao — matching principle Theo matching principle — nguyên tắc phù hợp, không ghi chi phí ngay khi sản xuất mà ghi vào Inventory (asset). Chỉ khi bán hàng mới chuyển sang COGS (expense).
Công ty sản xuất hàng trị giá 500,000, bán được 40%: COGS = 500,000 × 40% = 200,000. Phần còn lại 300,000 vẫn nằm trong Inventory.

Loan interest that has not yet been paid — lãi vay chưa trả: theo accrual accounting, lãi phát sinh trong kỳ thì vẫn phải ghi expense dù chưa trả tiền. Bút toán: Dr Interest expense / Cr Interest payable.

Period costs — chi phí thời kỳ như tiền thuê, lương quản lý, quảng cáo: ghi expense ngay trong kỳ, không được vốn hóa.

Accrual accounting — nền tảng của cả môn Ghi nhận doanh thu khi kiếm được (earned), ghi nhận chi phí khi phát sinh (incurred), không phụ thuộc vào dòng tiền.
Accrual tạo ra các khoản mục: Accounts receivable, Accrued revenue, Accrued expense, Accrued liability — vì có độ lệch thời điểm (timing mismatch) giữa doanh thu/chi phí và tiền mặt.

2 · OCI & Foreign Exchange

Bốn khoản nằm dưới net income, và cách phân biệt hai loại rủi ro tỷ giá dễ nhầm nhất trong cả môn.

OCI — Other Comprehensive Income, thu nhập toàn diện khác, gồm đúng 4 nhóm 1️⃣ Foreign currency translation adjustment — chênh lệch tỷ giá khi hợp nhất báo cáo của công ty con ở nước ngoài, nằm dưới net income.
2️⃣ Unrealized gain/loss on hedging derivatives — lãi lỗ chưa thực hiện từ công cụ phái sinh dùng để phòng ngừa rủi ro; chưa đóng vị thế thì vẫn phải ghi.
3️⃣ Unrealized holding gain/loss on available-for-sale securities — lãi lỗ nắm giữ chưa thực hiện của chứng khoán sẵn sàng để bán, hiển thị trên báo cáo dù chưa bán.
4️⃣ Pension adjustments — post-retirement / defined benefit plans — công ty trích lập quỹ hưu trí, khi nhân viên nghỉ hưu thì nhận tiền từ chính phần quỹ đó.

Phân biệt — Transaction exposure vs Translation exposure (dễ nhầm nhất môn FSA) Transaction exposure — rủi ro giao dịch: đánh giá lại các khoản phải thu, phải trả, khoản nợ bằng ngoại tệ của chính công ty. Chênh lệch ghi thẳng vào Income Statement (P/L).
Translation exposure — rủi ro chuyển đổi báo cáo: dịch báo cáo tài chính của công ty con ở nước ngoài sang đồng tiền báo cáo của công ty mẹ. Chênh lệch ghi vào OCI, không vào lợi nhuận.
Câu nhớ: Giao dịch của chính mình thì vào P/L; dịch báo cáo của con thì vào OCI.

KEYWORD NHẬN DIỆN — Transaction exposure vs Translation exposure transaction is expected to be settledreceivable/payable denominated in foreign currencyremeasurement of a monetary itemsettled in cash

Thấy mấy chữ trên → Transaction exposure → lãi lỗ vào Income Statement (P/L).

translation of a foreign subsidiaryconsolidating a foreign operationfunctional currency vs presentation currency

Thấy mấy chữ gạch ngang trên → đó là Translation exposure (chuyển đổi báo cáo của công ty con), chênh lệch vào OCI, không vào lợi nhuận. Phân biệt nhanh: có một giao dịch cụ thể bằng ngoại tệ thì vào P/L; chỉ dịch cả bộ báo cáo thì vào OCI.

Ví dụ 1 — Transaction Công ty Việt Nam bán hàng $1 triệu. Lúc bán tỷ giá 23,000 → ghi nhận doanh thu 23 tỷ.
Cuối năm tỷ giá lên 24,000 → khoản phải thu giờ trị giá 24 tỷ.
→ Lãi 1 tỷ → ghi vào Income Statement.

Ví dụ 2 — Translation Công ty con ở Mỹ có Assets = $100 triệu. Tỷ giá năm trước 23, năm nay 24.
Khi hợp nhất, giá trị tài sản tăng lên chỉ do tỷ giá. Đây không phải lãi thật, chỉ là chênh lệch kế toán → ghi vào OCI.

3 · Balance Sheet, Equity & Common-size

Cấu phần vốn chủ sở hữu, cổ phiếu quỹ, ảnh hưởng dây chuyền của impairment lên các tỷ số, và cách chuẩn hóa báo cáo.

Treasury stock — cổ phiếu quỹ

6 tính chất phải thuộc lòng • Không có voting rights — không có quyền biểu quyết, và không nhận dividend, vì công ty không thể tự bỏ phiếu cho chính mình và không thể tự trả cổ tức cho chính mình.
• Là contra equity account — tài khoản đối ứng giảm vốn chủ, nằm trong equity nhưng mang dấu âm.
• Làm giảm equity và giảm shares outstanding. Bút toán: Dr Treasury Stock / Cr Cash → equity giảm.
• Không phải asset — cổ phiếu quỹ không tạo ra lợi ích kinh tế trong tương lai cho công ty.
• Không ảnh hưởng net income — không ghi lãi/lỗ vào income statement, chỉ điều chỉnh equity.
• Làm tăng EPS, vì mẫu số (số cổ phiếu lưu hành) giảm xuống.

Par value — mệnh giá, chỉ là giá trị pháp lý ghi trên cổ phiếu. Nó không phải market value (giá thị trường), không phải issue price (giá phát hành), và không phải book value (giá trị sổ sách).

Equity gồm: Common stock, APIC (Additional Paid-In Capital — thặng dư vốn cổ phần), Preferred stock, Retained earnings (lợi nhuận giữ lại), Accumulated OCI, và Treasury stock (mang dấu âm).

Impairment write-down — chuỗi ảnh hưởng

Bút toán Dr Impairment loss
Cr Asset

Khoản mục	Hướng	Vì sao
Asset	↓	Ghi giảm trực tiếp giá trị tài sản
Net income	↓	Impairment loss là chi phí trên income statement
Retained earnings → Equity	↓	Lợi nhuận giảm kéo theo lợi nhuận giữ lại giảm
Debt	—	Không đổi
Revenue	—	Không đổi
Total asset turnover	↑	Doanh thu giữ nguyên mà tài sản giảm → tỷ số hiệu quả nhìn tốt hơn một cách giả tạo
Debt-to-equity	↑	Nợ giữ nguyên mà vốn chủ giảm → tỷ số đòn bẩy xấu đi
CFO	—	Impairment là non-cash expense, không ảnh hưởng trực tiếp dòng tiền

Bẫy Mock 1 Q87 — impairment ảnh hưởng gì tới NĂM SAU Sau khi ghi impairment, base tài sản thấp hơn nên: depreciation expense các năm sau GIẢM và fixed asset turnover TĂNG (doanh thu chia cho tài sản nhỏ hơn). Đáp án C. Đừng chọn "cả hai cùng giảm" hay "cả hai cùng tăng".

CHỐT TĂNG/GIẢM — Impairment write-down: NĂM GHI NHẬN vs CÁC NĂM SAU

CỘNG + NĂM SAU: Total asset turnover · Fixed asset turnover · ROA · ROE · Net income (vì depreciation nhỏ đi) · Debt-to-equity (vẫn cao, xấu)

TRỪ − NĂM GHI NHẬN: Asset · Equity (retained earnings) · Net income · ROA · ROE · Interest coverage

GIỮ NGUYÊN CFO (impairment là non-cash expense) · Debt · Revenue · Cash · Tổng dòng tiền

Vì sao: ghi giảm giá trị tài sản (carrying amount) một lần trong năm nay làm base tài sản nhỏ đi, nên các năm sau khấu hao (depreciation) ít hơn và mọi tỷ số chia cho tài sản đều đẹp lên một cách giả tạo.

Common-size analysis

Báo cáo	Chia cho cái gì
Common-size income statement	% net revenue
Common-size balance sheet	% total assets
Common-size cash flow statement	% total inflows/outflows hoặc % net revenue

Phân biệt — Deferred revenue vs Prepaid expense (hai đầu của cùng một giao dịch) Deferred revenue / Unearned revenue — bên bán: tiền đã nhận trước nhưng doanh nghiệp chưa giao hàng hoặc chưa cung cấp dịch vụ, nên vẫn là liability. Chỉ được đưa vào income khi nó được earned, tức khi công ty đã cung cấp dịch vụ.
Prepaid expense — phía khách hàng: khoản trả trước, là asset. Chỉ đưa vào income khi nó được sử dụng/hết hạn.
Ví dụ đời thường: Netflix thu tiền trước 1 năm — nhận tiền hôm nay nhưng phải cung cấp dịch vụ cả năm → khoản đó là deferred revenue → liability.

Price/Mix — doanh thu tăng do giá bán hoặc do cơ cấu sản phẩm thay đổi, không phải do tăng số lượng bán ra.

Mature company — công ty trưởng thành Đặc điểm: vốn lưu động ổn định (stable working capital), khấu hao lớn (substantial depreciation), và CFO thường lớn hơn net income.
CFO có thể thấp hơn net income nếu: receivables tăng mạnh, inventory tăng mạnh, hoặc payables giảm. Nhưng tình huống này thường gặp ở công ty đang tăng trưởng nhanh, vì phải đầu tư nhiều vào vốn lưu động.

4 · Cash Flow Statement

Ba nhóm dòng tiền, hai phương pháp tính CFO, quy tắc vốn lưu động, và bảng khác biệt IFRS với US GAAP về lãi và cổ tức.

Mind map — Cash Flow Statement

CASH FLOW
- CFO — Operating
  - Direct method — đi từ từng dòng tiền thật thu/chi, "Direct = Detailed"
  - Indirect method — đi từ net income rồi điều chỉnh, "Indirect = Reconciliation"
  - Gắn với — current assets và current liabilities trên balance sheet
- CFI — Investing
  - Nội dung — mua/bán tài sản dài hạn, mua/bán công cụ tài chính của công ty khác
  - Gắn với — noncurrent assets
- CFF — Financing
  - Nội dung — vay mới, trả nợ gốc, phát hành cổ phiếu, mua lại cổ phiếu, trả cổ tức
  - Gắn với — noncurrent liabilities và equity, tức capital structure
- Free cash flow
  - FCFF — CFO trừ Net CAPEX trừ Working capital
  - FCFE — CFO trừ Net CAPEX cộng Net borrowing

Phân biệt — Direct method vs Indirect method Cả hai đều dùng để tính CFO — Cash Flow from Operating Activities, và kết quả CFO cuối cùng giống hệt nhau, chỉ khác cách trình bày và cách tính.

Direct method — đi từ từng dòng tiền thật sự thu vào và chi ra bằng tiền mặt trong hoạt động kinh doanh: thật sự thu bao nhiêu từ khách hàng, thật sự trả bao nhiêu cho nhà cung cấp, lương, thuế, lãi vay. Nhìn rất "cash thật", dễ hiểu bản chất. Chỉ direct method mới cung cấp thông tin chi tiết dòng tiền vào/ra và hữu ích hơn cho việc dự báo dòng tiền tương lai.

Indirect method — bắt đầu từ Net Income rồi điều chỉnh dần để ra CFO, vì net income là accrual accounting nên chưa chắc là tiền thật. Indirect chỉ là bảng đối chiếu (reconciliation) từ lợi nhuận kế toán sang tiền thật.
Câu nhớ của bạn: Direct = Detailed. Indirect = Reconciliation.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Direct method vs Indirect method: cái gì đổi, cái gì KHÔNG đổi

GIỮ NGUYÊN Tổng CFO · Tổng CFI · Tổng CFF · Net change in cash · Net income · Toàn bộ Balance Sheet — hai phương pháp ra cùng một con số CFO

CHỈ ĐỔI Cách trình bày phần CFO: direct liệt kê từng dòng tiền thật (cash collected from customers, cash paid to suppliers); indirect bắt đầu từ net income rồi điều chỉnh

Vì sao: đây chỉ là hai cách viết lại cùng một phần CFO. Nếu đề hỏi "chuyển từ indirect sang direct thì CFO thay đổi thế nào" → đáp án luôn là không đổi (no change).

KEYWORD NHẬN DIỆN — Direct method vs Indirect method cash collected from customerscash paid to supplierscash paid for interest / taxesgross cash receipts and payments

Thấy mấy chữ trên → Direct method. Chỉ direct mới cho biết chi tiết dòng tiền vào/ra, nên hữu ích hơn cho dự báo dòng tiền tương lai.

reconciliation of net income to net cashbegins with net incomeadjustments for non-cash itemschanges in working capital accounts

Thấy mấy chữ gạch ngang trên → đó là Indirect method. Phân biệt với direct: indirect chỉ là bảng đối chiếu (reconciliation) từ lợi nhuận kế toán sang tiền thật. Cả IFRS lẫn US GAAP đều khuyến khích direct, nhưng thực tế đa số công ty dùng indirect.

Công thức hai phương pháp DIRECT
CFO = Cash collected from customers
  − Cash paid to suppliers
  − Cash paid to employees
  − Cash paid for operating expenses
  − Cash paid for interest
  − Cash paid for income taxes

INDIRECT
CFO = Net income
  + Non-cash expenses (depreciation, amortization, impairment, write-down)
  − Non-cash gains (unrealized gain)
  + Non-operating losses (loss on sale of asset)
  − Non-operating gains (gain on sale of asset)
  ± Change in working capital
  ± Deferred taxes

CHỐT TĂNG/GIẢM — NI → CFO (indirect method), ô quan trọng nhất cả môn

CỘNG + Depreciation · Loss on PPE · AP · Chi phí lãi vay

TRỪ − Tất cả các khoản còn lại nếu TĂNG: AR · Inventory · Gain on PPE · lãi vay thực trả

Vì sao: cộng lại những khoản đã trừ vào lợi nhuận nhưng KHÔNG mất tiền thật, và trừ ra những khoản đã cộng vào lợi nhuận nhưng KHÔNG có tiền thật vào.

CHỐT TĂNG/GIẢM — NI → CFO, bản đầy đủ hơn để soi từng dòng đề

CỘNG + Depreciation · Amortization · Impairment loss · Inventory write-down · Loss on sale of PPE · Share-based compensation expense · Deferred tax expense (ΔDTL tăng) · AR giảm · Inventory giảm · Prepaid expense giảm · AP tăng · Wages/Interest/Taxes payable tăng · Unearned revenue tăng · Accrued expenses tăng

TRỪ − Gain on sale of PPE · Unrealized gain · Equity-method income vượt cổ tức nhận được · AR tăng · Inventory tăng · Prepaid expense tăng · AP giảm · Các khoản payable giảm · Unearned revenue giảm

GIỮ NGUYÊN Mua/bán PPE (thuộc CFI) · Vay và trả gốc (thuộc CFF) · Phát hành/mua lại cổ phiếu (CFF) · Stock dividend, stock split (không có tiền) · Giao dịch phi tiền tệ (non-cash transaction) như đổi nợ lấy cổ phần

Vì sao: một câu duy nhất — Asset tăng thì TRỪ, Liability tăng thì CỘNG; còn khoản nào không phải tiền hoặc không thuộc hoạt động kinh doanh thì đảo ngược nó ra khỏi net income.

Muốn đi từ net income sang CFO thì phải loại ra ba nhóm: (1) khoản có ghi vào lợi nhuận nhưng không có tiền; (2) khoản có ghi vào lợi nhuận nhưng không thuộc hoạt động kinh doanh; (3) thay đổi vốn lưu động làm tiền bị giữ lại hoặc được giải phóng.

Unrealized gain — vì sao phải TRỪ ra Unrealized gain nghĩa là giá cổ phiếu tăng, công ty ghi nhận lãi kế toán, nhưng KHÔNG bán nên không có tiền mặt vào.
Lợi nhuận tăng 15,000 nhưng tiền không tăng → net income đang bị "tăng ảo" → phải trừ ra khỏi CFO.

Quy tắc working capital — Asset tăng trừ, Liability tăng cộng

Một câu duy nhất phải thuộc Asset tăng thì TRỪ, Liability tăng thì CỘNG.
Asset tăng = tiền bị kẹt lại → trừ CFO. Asset giảm = tiền được thu về → cộng CFO.
Liability tăng = chưa trả tiền → cộng CFO. Liability giảm = đã trả tiền → trừ CFO.

Khoản mục	Tăng thì CFO	Giảm thì CFO	Câu nhớ
AR — Accounts receivable	Trừ	Cộng	Bán chịu nhiều hơn thì chưa thu được tiền
Inventory	Trừ	Cộng	Mua thêm hàng tồn kho thì tiền ra
Prepaid expense	Trừ	Cộng	Trả trước nhiều hơn thì tiền ra
AP — Accounts payable	Cộng	Trừ	Mua chịu nhiều hơn thì chưa phải trả tiền
Wages payable	Cộng	Trừ	Nợ lương nhiều hơn thì chưa chi tiền
Interest payable	Cộng	Trừ	Nợ lãi nhiều hơn thì chưa chi tiền
Taxes payable	Cộng	Trừ	Nợ thuế nhiều hơn thì chưa chi tiền
Unearned revenue	Cộng	Trừ	Nhận tiền trước thì tiền vào
Accrued expenses	Cộng	Trừ	Ghi expense nhưng chưa trả tiền

Phân loại CFO / CFI / CFF

Giao dịch	CFO	CFI	CFF
Trả lãi vay (interest paid, US GAAP)	✔
Trả gốc vay (principal repayment)			✔
Vay thêm tiền			✔
Short-term notes payable — vay ngân hàng ngắn hạn			✔
Mua máy móc, nhà xưởng, thiết bị		✔
Bán máy móc cũ		✔
Mua/bán cổ phiếu, trái phiếu của công ty khác		✔
Phát hành cổ phiếu / mua lại cổ phiếu / trả cổ tức			✔
Bond issuance proceeds & bond issuance costs			✔

Bẫy 1 — đừng gom hết vào CFF Với US GAAP: Interest paid = CFO, nhưng Principal repayment = CFF. Cùng một khoản trả nợ vay nhưng bị tách làm hai chỗ. Không được gom hết vào CFF.

Bẫy 2 — bán máy có gain/loss Gain/loss nằm trong Net Income, nhưng tiền thu từ bán máy nằm trong CFI.
Ví dụ: Book value máy = 4,000, bán được 5,000 → Gain = 1,000.
• Trong indirect CFO: trừ gain 1,000 ra.
• Trong CFI: cộng toàn bộ cash nhận được 5,000.
Lý do: gain chỉ là lợi nhuận kế toán, còn tiền thật từ bán máy là $5,000 và nó thuộc hoạt động đầu tư.
Ngược lại: Loss on sale thì cộng lại vào net income trong CFO indirect.

Phân biệt — IFRS vs US GAAP về interest và dividend trên cash flow

Khoản mục	US GAAP	IFRS
Interest paid	CFO (bắt buộc)	CFO hoặc CFF
Interest received	CFO (bắt buộc)	CFO hoặc CFI
Dividend received	CFO (bắt buộc)	CFO hoặc CFI
Dividend paid	CFF (bắt buộc)	CFO hoặc CFF

Mẹo nhớ: US GAAP nhét gần hết vào CFO, chỉ dividend paid mới vào CFF. IFRS cho linh hoạt nhưng phải nhất quán qua các kỳ. Chính sự linh hoạt này của IFRS là cách công ty có thể "make CFO đẹp hơn" — một warning sign về chất lượng báo cáo.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Khoản nào vào CFO, CFI hay CFF

VÀO CFO Thu tiền khách hàng · Trả nhà cung cấp · Trả lương · Trả thuế thu nhập · Interest paid (US GAAP bắt buộc) · Interest received (US GAAP) · Dividend received (US GAAP) · Toàn bộ lease payment của operating lease (US GAAP) · Trading securities mua/bán

VÀO CFI Mua/bán PPE · Mua/bán chứng khoán của công ty khác (không phải trading) · Cho vay và thu hồi khoản cho vay · Tiền thu từ bán máy (toàn bộ proceeds, không phải gain)

VÀO CFF Vay mới · Trả gốc vay (principal repayment) · Phát hành cổ phiếu · Mua lại cổ phiếu · Dividend paid (US GAAP bắt buộc) · Bond issuance proceeds và issuance costs · Phần trả gốc của finance lease

Vì sao: CA & CL → CFO. NCA → CFI. NCL & Equity → CFF. Cùng một khoản trả nợ vay bị tách hai chỗ: lãi vào CFO, gốc vào CFF.

CHỐT TĂNG/GIẢM — IFRS vs US GAAP: interest và dividend đi đâu

US GAAP — CỨNG Interest paid = CFO · Interest received = CFO · Dividend received = CFO · Chỉ Dividend paid = CFF

IFRS — LINH HOẠT Interest paid = CFO hoặc CFF · Dividend paid = CFO hoặc CFF · Interest received = CFO hoặc CFI · Dividend received = CFO hoặc CFI

GIỮ NGUYÊN Tổng dòng tiền (net change in cash) — dù xếp vào nhóm nào thì tổng vẫn thế · IFRS bắt buộc phải nhất quán (consistent) qua các kỳ

Vì sao nhớ nhanh: tiền TRẢ RA cho người cấp vốn (paid) thì IFRS cho đẩy xuống CFF; tiền NHẬN VÀO từ khoản đầu tư (received) thì IFRS cho đẩy lên CFI. Đẩy interest paid xuống CFF là cách hợp pháp để CFO nhìn đẹp hơn.

KEYWORD NHẬN DIỆN — Accrual basis vs Cash basis revenue when earnedexpense when incurredmatching principleaccounts receivable / unearned revenue xuất hiệnaccrued expense

Thấy mấy chữ trên → Accrual accounting (kế toán dồn tích): ghi doanh thu khi kiếm được, chi phí khi phát sinh, bất kể tiền đã vào ra hay chưa. Đây là cơ sở của Income Statement.

revenue when cash is receivedexpense when cash is paidno receivables or payables

Thấy mấy chữ gạch ngang trên → Cash basis, không phải chuẩn IFRS/US GAAP. Phân biệt: chính vì accrual ≠ cash nên mới cần Cash Flow Statement để đối chiếu; và chênh lệch càng lớn (net income tăng mà CFO không tăng) thì càng là warning sign về chất lượng lợi nhuận (earnings quality).

Cash flow phản chiếu phần nào của Balance Sheet

Cash flow category	Balance sheet items liên quan nhất	Ví dụ	Quick memory
CFO	Current assets & current liabilities	Accounts receivable, inventory, accounts payable	Daily operations
CFI	Noncurrent assets	Mua/bán PPE, thiết bị, đầu tư dài hạn	Long-term assets
CFF	Noncurrent liabilities & equity	Phát hành/trả nợ, phát hành cổ phiếu, cổ tức	Debt + Equity funding

Viết tắt của bạn: CA, CL → CFO. NCA → CFI. NCL → CFF.

Free Cash Flow — FCFF vs FCFE (Mock 1 Q77)

Phân biệt — FCFF vs FCFE FCFF — Free Cash Flow to the Firm, dòng tiền tự do cho toàn bộ công ty (cả chủ nợ lẫn cổ đông):
FCFF = CFO − Net CAPEX − Working Capital
FCFE — Free Cash Flow to Equity, dòng tiền tự do còn lại cho riêng cổ đông:
FCFE = CFO − Fixed capital investment + Net borrowing
Quan hệ: FCFF = FCFE + cash flow to debt holders

Net borrowing — vay ròng: bằng khoản vay thêm trừ khoản đã thanh toán trong kỳ. Vì phần nợ này là tiền chủ nợ bơm vào cho cổ đông dùng nên phải CỘNG.
Bẫy Mock 1 Q77: đáp án "CFO − investment in working capital − fixed capital investment" là SAI vì bị double count working capital — khi xuất phát từ CFO thì vốn lưu động đã được trừ rồi.
Quy tắc: xuất phát từ Net Income thì phải trừ working capital; xuất phát từ CFO thì KHÔNG trừ nữa.

5 · Inventories

FIFO, LIFO và weighted average trong môi trường giá tăng và giá giảm, LIFO liquidation, và toàn bộ luật ghi giảm giá trị hàng tồn kho.

Mind map — Inventory

INVENTORY
- Cost flow methods
  - FIFO — bán hàng cũ trước, hàng còn lại trong kho là hàng mới
  - Weighted average — nằm giữa FIFO và LIFO
  - LIFO — chỉ US GAAP cho phép, IFRS cấm hoàn toàn
- LIFO liquidation
  - Nguyên nhân — sales lớn hơn sản xuất/mua vào trong kỳ
  - Hệ quả — gross margin tăng bất thường, low quality earnings, thuế phải nộp tăng
- Write-down
  - IFRS — lower of cost and NRV, và cho phép hoàn nhập
  - US GAAP FIFO/WA — cũng lower of cost and NRV
  - US GAAP LIFO/Retail — lower of cost or market, market bị kẹp giữa ceiling và floor
- Change in method
  - Đổi SANG LIFO — prospectively, không sửa báo cáo cũ
  - Đổi TỪ LIFO sang cái khác — retrospectively, phải hồi tố

LIFO liquidation

LIFO liquidation — thanh lý lớp hàng tồn kho cũ, xảy ra khi sales lớn hơn lượng sản xuất/mua vào trong kỳ, buộc công ty phải bán cả lớp hàng tồn kho cũ. Bình thường dưới LIFO, COGS lấy từ lớp hàng mới nhất; nhưng nếu bán nhiều quá, lớp hàng mới không đủ nên phải lấy lớp hàng cũ giá thấp ra tính COGS.

Ví dụ số — LIFO liquidation Bán 100 sản phẩm, giá thị trường năm nay $20/sp.
Trường hợp bình thường (có mua hàng mới, cost $14/sp):
Revenue = 100 × 20 = 2,000 | COGS = 100 × 14 = 1,400 | Gross profit = 600

Trường hợp LIFO liquidation (phải lấy hàng cũ cost chỉ $10/sp):
Revenue = 100 × 20 = 2,000 | COGS = 100 × 10 = 1,000 | Gross profit = 1,000

Nhìn báo cáo thấy profit tăng vọt từ 600 → 1,000. Nhưng profit kế toán tăng → taxable income tăng → tax payable tăng. Với thuế suất 30%: thuế tăng thêm = 400 × 30% = 120.

Bẫy — vì sao CFA gọi đây là low quality earnings Trong thời kỳ giá tăng: Revenue theo giá hiện tại rất cao, còn COGS lại lấy từ hàng cũ giá thấp → gross profit margin tăng bất thường, COGS không phản ánh current cost, lợi nhuận cao nhưng không bền vững.
Công ty được cái báo lợi nhuận đẹp, nhưng cái giá phải trả là đóng thuế cao hơn. Ngoài ra LIFO reserve (chênh lệch giữa inventory theo FIFO và inventory theo LIFO) sẽ giảm khi công ty ăn vào lớp hàng cũ.

Ghi chú của bạn LIFO liquidation là tình trạng lượng bán trong kỳ nhiều hơn lượng mua trong kỳ ⇒ sẽ có 1 phần hàng bán của kỳ (doanh thu tính theo giá thị trường hiện hành) nhưng giá vốn lại tính theo giá nhập từ kỳ trước ⇒ ảnh hưởng DƯƠNG đến thu nhập của kỳ nếu giá thị trường kỳ này cao hơn giá kỳ trước, và ảnh hưởng ÂM nếu giá thị trường kỳ này thấp hơn giá kỳ trước.
Đây là 1 thủ thuật để làm đẹp lợi nhuận bằng cách giảm mua hàng để sản xuất ⇒ tạm dùng khoản tiền mua hàng làm việc khác & gia tăng dùng hàng có sẵn giá vốn thấp để tăng lợi nhuận. Tuy nhiên làm như vậy thì doanh nghiệp phải đóng thuế nhiều hơn & chỉ có tác dụng làm đẹp chỉ số trong ngắn hạn.
Người đọc báo cáo tinh ý sẽ đặt câu hỏi là tại sao lượng hàng tồn kho năm nay dự trữ ít thế? Phải chăng công ty năm nay có ít đơn đặt hàng, sale của công ty có vấn đề? Như vậy lợi nhuận trình bày trên báo cáo có phải là lâu dài & đáng tin cậy không?

CHỐT TĂNG/GIẢM — LIFO liquidation (giá đang TĂNG)

CỘNG + Gross profit · Gross profit margin · Net income · Taxable income · Taxes payable (đóng thuế NHIỀU hơn) · Inventory turnover · ROA · ROE

TRỪ − COGS (thấp giả tạo vì lấy lớp hàng cũ giá rẻ) · Ending inventory · LIFO reserve · Earnings quality (chất lượng lợi nhuận) · CFO sau thuế (vì nộp thuế nhiều hơn)

GIỮ NGUYÊN Revenue (bán theo giá thị trường hiện hành) · Giá bán · Bản chất hoạt động kinh doanh

Vì sao: bán nhiều hơn mua nên phải "ăn" vào lớp hàng tồn kho cũ giá thấp → COGS thấp giả tạo → lợi nhuận phồng lên nhưng không bền vững (low quality earnings) và phải trả giá bằng tiền thuế cao hơn. Nếu giá đang GIẢM thì mọi chiều đảo ngược.

KEYWORD NHẬN DIỆN — LIFO liquidation sales exceed purchases / productioninventory quantity declinedliquidating older LIFO layersgross margin increased unexpectedlyLIFO reserve decreasedunsustainable increase in earnings

Thấy mấy chữ trên → LIFO liquidation → analyst phải loại phần lợi nhuận đó ra khi đánh giá earnings quality.

IFRSweighted average costinventory write-downrising inventory balance

Thấy mấy chữ gạch ngang trên thì KHÔNG phải LIFO liquidation: IFRS cấm LIFO hoàn toàn nên đề IFRS không bao giờ có LIFO liquidation. Phân biệt với inventory write-down: write-down làm lợi nhuận giảm, còn LIFO liquidation làm lợi nhuận tăng.

Thay đổi phương pháp — hồi tố hay phi hồi tố

Phân biệt — Retrospectively vs Prospectively Retrospectively — hồi tố: khi đổi phương pháp kế toán, công ty phải quay lại sửa số liệu các năm trước như thể phương pháp mới đã được dùng từ đầu.
Prospectively — phi hồi tố: không sửa lại năm cũ, chỉ áp dụng phương pháp mới từ hiện tại trở đi.

• IFRS không cho phép LIFO, nên dưới IFRS chủ yếu là đổi giữa các phương pháp được phép: FIFO ↔ Weighted average cost.
• US GAAP: đổi SANG LIFO → prospectively, không cần quay lại sửa báo cáo cũ. Đổi TỪ LIFO sang phương pháp khác → retrospectively.
Câu nhớ: vào LIFO thì đi tới; ra khỏi LIFO thì phải quay lại.

Inventory write-down

Inventory write-down — ghi giảm giá trị hàng tồn kho: khi hàng tồn kho bị giảm giá trị thì không được giữ nguyên cost cũ mà phải ghi xuống mức giá trị thấp hơn.

Các khái niệm gốc Cost = historical cost = giá gốc mua hoặc sản xuất hàng tồn kho
NRV = Net Realizable Value = Selling price − Completion cost − Selling cost
Ví dụ: Selling price 120 − Completion cost 10 − Selling cost 5 = NRV 105

Phân biệt — IFRS vs US GAAP về write-down hàng tồn kho IFRS: Inventory value = lower of cost and NRV. IFRS chỉ so sánh historical cost với NRV, không quan tâm replacement cost.
Ví dụ: Cost = $100, NRV = $85 → ghi inventory ở $85. Write-down = 100 − 85 = 15, ghi vào expense trên Income Statement.

US GAAP với FIFO hoặc weighted average: cũng dùng lower of cost and NRV, giống IFRS.
US GAAP với LIFO hoặc Retail inventory method: dùng lower of cost or MARKET.
Trong đó Market = số ở giữa của ba con số: (1) NRV − normal profit margin = floor; (2) Replacement cost; (3) NRV = ceiling. Replacement cost không được vượt quá ceiling NRV — market bị kẹp giữa ceiling và floor.

Về hoàn nhập: IFRS cho phép reversal (chỉ đến mức cost gốc); US GAAP không cho hoàn nhập write-down hàng tồn kho.

Ví dụ 1 — LIFO write-down, US GAAP Cost = $100, Replacement cost = $88, NRV = $95, Normal profit margin = $10.
Floor = NRV − normal profit margin = 95 − 10 = 85.
Ba số để tìm market: NRV 95 (ceiling), Replacement cost 88, Floor 85. Số ở giữa: Market = 88.
Inventory = lower of (cost 100, market 88) = 88 → Write-down = 100 − 88 = 12.

Ví dụ 2 — LIFO write-down, 4 bước bấm máy Cost = 50; Selling price = 45; Selling cost = 3; Replacement cost = 40; Normal profit margin = 5.
Bước 1 — NRV = 45 − 3 = 42 → đây là ceiling. Ceiling nghĩa là market value không được cao hơn số tiền ròng công ty có thể bán được.
Bước 2 — Floor = 42 − 5 = 37.
Bước 3 — Ba số 42, 40, 37 → Market = 40 (số ở giữa).
Bước 4 — Inventory = min(50, 40) = 40 → Write-down = 50 − 40 = 10.

Ví dụ 3 — Mock 1 S1 C73 (bài IFRS, ghế văn phòng) Nhà bán lẻ theo IFRS có 100 ghế, giá bán đề xuất $240/chiếc, đã mua từ nhà cung cấp trung bình $200/chiếc. Nhu cầu yếu, nhà cung cấp hạ giá bán xuống $160/chiếc. Nhà bán lẻ ước tính bán được $180/chiếc nếu miễn phí vận chuyển, chi phí vận chuyển ước tính $10/chiếc.
Vì là IFRS nên chỉ so cost với NRV, KHÔNG dùng replacement cost $160.
NRV = 180 − 10 = 170/chiếc. Cost = 200/chiếc.
Carrying amount = lower of (200, 170) = 170 × 100 chiếc = $17,000.
Con số $160 là replacement cost — nó chỉ có ý nghĩa dưới US GAAP với LIFO/Retail, đề IFRS thì đó là số mồi.

Thuật ngữ	Nghĩa
Cost	Giá gốc công ty đã mua lúc trước
Replacement cost	Giá hiện tại để mua lại hàng tương tự
Selling price	Giá công ty bán cho khách
NRV	Tiền thu ròng sau khi trừ chi phí bán và chi phí hoàn thiện

Ảnh hưởng của write-down lên báo cáo tài chính

Báo cáo	Ảnh hưởng (giả sử write-down 15)
Balance Sheet	Inventory ↓15, Total assets ↓15, Equity ↓15
Income Statement	Expense ↑15, Net income ↓15
Cash Flow Statement	Bản thân write-down là non-cash expense. Trong indirect CFO: net income giảm do write-down, nhưng CFO phải cộng lại khoản write-down vì không chi tiền — giống hệt cách xử lý depreciation. CFO không đổi

Write-down năm nay ảnh hưởng năm sau như thế nào COGS = Beginning inventory + Purchases − Ending inventory
Khi ending inventory năm nay giảm → COGS năm nay tăng → profit năm nay giảm.
Sang năm sau, beginning inventory thấp hơn → COGS năm sau giảm → profit năm sau cao hơn.
Nói đời thường: Năm nay chịu đau một lần, sang năm sau cost base thấp hơn nên lợi nhuận nhìn đẹp hơn.
Về tỷ số: Write-down cải thiện turnover ratios (vì inventory nhỏ đi) nhưng làm xấu profitability và solvency ratios.

FIFO vs LIFO — bảng ảnh hưởng tỷ số (bắt buộc thuộc)

Trong RISING PRICES — giá tăng LIFO = higher COGS, lower inventory, lower tax.
Từ đó suy ra hết: Profitability ↓, Current ratio ↓, Quick ratio ↑, Inventory turnover ↑, Total asset turnover ↑, Debt ratios ↑.

Ratio	Under LIFO (so với FIFO, giá tăng)	Lý do
Gross profit margin	Thấp hơn	COGS cao hơn
Net profit margin	Thấp hơn	Net income thấp hơn
Debt ratio	Cao hơn	Assets thấp hơn
Debt-to-equity	Cao hơn	Equity thấp hơn
Current ratio	Thấp hơn	Inventory nằm trong current assets, mà inventory thấp hơn
Quick ratio	Cao hơn	Bẫy hay gặp: quick ratio không có inventory trong tử số, chỉ có tiền và chứng khoán ngắn hạn. LIFO nộp thuế ít hơn → giữ được nhiều tiền hơn → quick ratio cao hơn
Inventory turnover	Cao hơn	COGS cao hơn, inventory thấp hơn — cả tử lẫn mẫu đều đẩy tỷ số lên
Total asset turnover	Cao hơn	Assets thấp hơn
Interest coverage	Thấp hơn	COGS cao → EBIT thấp → coverage thấp (đây là lý do Mock 1 Q62 chọn FIFO cho interest coverage cao hơn)

CHỐT TĂNG/GIẢM — Giá TĂNG (rising prices): FIFO so với LIFO

FIFO CAO HƠN + Ending inventory · Gross profit · Gross profit margin · Net income · Equity (retained earnings) · Taxes payable (nộp thuế NHIỀU hơn) · Current ratio · Working capital · Interest coverage · EBIT

FIFO THẤP HƠN − COGS · Inventory turnover · Total asset turnover · Quick ratio (vì nộp thuế nhiều nên còn ít tiền) · Debt ratio · Debt-to-equity · CFO (sau thuế, vì trả thuế nhiều hơn)

GIỮ NGUYÊN Revenue · Số lượng hàng thật trong kho · Dòng tiền trước thuế (pre-tax cash flow) · Tổng chi tiền mua hàng

Vì sao: giá tăng thì FIFO đẩy lớp hàng CŨ giá rẻ vào COGS và giữ lớp hàng MỚI giá đắt trong kho. Giá tăng: FIFO đẹp nhất trên báo cáo, nhưng đóng thuế nhiều nhất.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Giá TĂNG: LIFO so với FIFO (đọc ngược lại cho chắc)

LIFO CAO HƠN + COGS · Inventory turnover · Total asset turnover · Quick ratio · Debt ratio · Debt-to-equity · CFO sau thuế (nộp thuế ít nên giữ được tiền)

LIFO THẤP HƠN − Ending inventory · Gross profit · Net income · Equity · Taxes payable · Current ratio · Working capital · Interest coverage

Vì sao: câu thần chú LIFO = higher COGS, lower inventory, lower tax — nhớ ba chữ này rồi suy ra hết phần còn lại.

Phân biệt — Giá TĂNG vs Giá GIẢM (Mock 1 Q57, câu đã sai) Thứ tự giá trị inventory: FIFO → Weighted average → LIFO.

Rising prices (lạm phát): FIFO bán hàng cũ giá rẻ trước → COGS thấp → Gross profit cao → Net income cao → Equity cao → Ending inventory cao. Giá tăng: FIFO đẹp nhất.

Declining prices (giảm phát): FIFO vẫn bán hàng cũ trước, nhưng hàng cũ giờ là hàng giá CAO → COGS cao → Gross profit thấp → Net income thấp → Retained earnings thấp → Equity thấp. Vì cả NI và Equity đều giảm nên ROE = NI/Equity cũng giảm. Ngoài ra ending inventory thấp hơn làm total assets thấp hơn. Giá giảm: FIFO xấu nhất.

Chuỗi logic phải thuộc:
COGS ↑ → Gross profit ↓ → Net income ↓ → Equity ↓
COGS ↓ → Gross profit ↑ → Net income ↑ → Equity ↑
Và Ending inventory luôn đi ngược chiều với COGS: COGS cao thì ending inventory thấp, COGS thấp thì ending inventory cao.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Giá GIẢM (declining prices / deflation): FIFO so với LIFO

FIFO CAO HƠN + COGS · Inventory turnover · Total asset turnover · Debt ratio · Debt-to-equity · Quick ratio

FIFO THẤP HƠN − Ending inventory · Gross profit · Net income · Equity (retained earnings) · ROE · ROA · Taxes payable · Current ratio · Working capital · Interest coverage · Total assets

GIỮ NGUYÊN Revenue · Số lượng hàng thật · Tổng tiền chi mua hàng

Vì sao: giá giảm thì lớp hàng CŨ lại là hàng giá CAO, mà FIFO bán hàng cũ trước → COGS cao → mọi thứ xấu đi. Giá giảm: FIFO xấu nhất. Đây chính là Mock 1 Q57 (equity thấp hơn và ROE cũng thấp hơn).

CHỐT TĂNG/GIẢM — Quy đổi LIFO → FIFO (LIFO reserve), giá đang TĂNG

CỘNG + Inventory_FIFO = Inventory_LIFO + LIFO reserve · Total assets + LIFO reserve · Equity + LIFO reserve × (1 − tax rate) · Retained earnings · Current ratio · Working capital · Net income năm đó (nếu LIFO reserve tăng)

TRỪ − COGS_FIFO = COGS_LIFO − ΔLIFO reserve · Deferred tax liability phải cộng thêm LIFO reserve × tax rate nên nợ tăng · Inventory turnover · Debt-to-equity (giảm vì equity phình ra)

GIỮ NGUYÊN Cash và CFO thực tế (đây chỉ là điều chỉnh trên giấy để so sánh, thuế thật đã nộp rồi) · Revenue

Vì sao: LIFO reserve chính là phần hàng tồn kho bị LIFO "giấu bớt". Cộng nó lại là dựng lại bức tranh theo FIFO để so sánh hai công ty khác phương pháp. Chỉ US GAAP mới có LIFO reserve.

6 · Long-Lived Assets

Vốn hóa hay ghi chi phí ngay, ba phương pháp khấu hao, impairment theo hai chuẩn, cost model với revaluation model, goodwill và tài sản vô hình.

Mind map — Long-Lived Assets

LONG-LIVED ASSETS
- Tangible — hữu hình
  - Ví dụ — land, building, machinery, equipment, vehicle
  - Xử lý — PPE, depreciation, impairment, revaluation
- Intangible — vô hình
  - Finite life — amortize theo useful life (patent, license)
  - Indefinite life — không amortize, chỉ test impairment (trademark gia hạn được)
  - Goodwill — unidentifiable, chỉ ghi khi mua công ty khác, không amortize
- Đo lường ban đầu
  - Capitalize — giá mua cộng mọi chi phí đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng dùng
  - Expense — training, maintenance thường xuyên, quảng cáo
- Đo lường sau đó
  - Cost model — cả IFRS lẫn US GAAP đều cho dùng
  - Revaluation model — CHỈ IFRS cho phép
  - Fair value model — chỉ cho investment property dưới IFRS
- Impairment
  - IFRS — so carrying amount với recoverable amount
  - US GAAP — hai bước, test bằng undiscounted CF, đo loss bằng fair value

Capitalize vs Expense — trận đánh lớn nhất của module này

Phân biệt — Capitalized cost vs Expensed cost Capitalized cost — chi phí được vốn hóa: không ghi chi phí ngay mà ghi thành asset trên balance sheet. Dòng tiền chi ra nằm ở CFI (đầu tư), sau đó mỗi năm ghi depreciation dần. Depreciation không phải tiền mặt nhưng tạo tax shield — lá chắn thuế. Ví dụ depreciation thêm $20/năm với thuế suất 25% thì tiền thuế giảm 20 × 25% = $5.

Expensed cost — chi phí ghi nhận ngay: đưa thẳng vào income statement trong kỳ phát sinh, làm giảm pretax income. Dòng tiền chi ra nằm ở CFO.

Điểm chốt: Total cash flow = CFO + CFI + CFF KHÔNG ĐỔI giữa hai cách. Chỉ là dòng tiền bị chuyển từ CFO sang CFI mà thôi.

KEYWORD NHẬN DIỆN — Capitalize vs Expense extends the useful lifeincreases productive capacityimproves the asset beyond original conditioncost to bring the asset to working conditionshipping · installation · testing · non-refundable import dutiesinterest incurred during construction

Thấy mấy chữ trên → Capitalize (vốn hóa thành tài sản trên Balance Sheet, tiền chi ra nằm ở CFI).

routine maintenance and repairsemployee trainingadvertising / promotionresearch phasestart-up and relocation costsadministrative overhead

Thấy mấy chữ gạch ngang trên → Expense ngay (vào Income Statement, tiền chi ra nằm ở CFO). Câu chốt: chi để giữ nguyên hiện trạng thì expense; chi để làm tài sản tốt lên hoặc sống lâu hơn thì capitalize.

Chỉ tiêu	Capitalize — NĂM ĐẦU	Expense — NĂM ĐẦU
Asset	Tăng	Không tăng
Expense năm đầu	Thấp hơn	Cao hơn
Net income năm đầu	Cao hơn	Thấp hơn
Equity / Retained earnings	Cao hơn	Thấp hơn
CFO	Cao hơn	Thấp hơn
CFI	Thấp hơn (outflow)	Không đổi
Total cash flow	Không đổi	Không đổi

CHỐT TĂNG/GIẢM — CAPITALIZE so với EXPENSE: NĂM ĐẦU

CAO HƠN + Net income · EBIT · Total assets · Equity (retained earnings) · CFO · ROA · ROE · Interest coverage · Profit margin · CFO-to-debt · CFO-to-interest

THẤP HƠN − Expense năm đầu · CFI (dòng tiền ra nằm ở đây) · Debt-to-assets · Debt-to-equity · Total asset turnover · Fixed asset turnover

GIỮ NGUYÊN Tổng dòng tiền (CFO + CFI + CFF) · Cash cuối kỳ · Revenue · Tổng lợi nhuận cộng dồn qua toàn bộ đời tài sản · Nợ vay

Vì sao: capitalize đẩy chi phí ra khỏi Income Statement năm nay và chuyển dòng tiền chi từ CFO sang CFI, nên năm đầu mọi thứ nhìn đẹp hơn.

Ảnh hưởng đến tỷ số khi CAPITALIZE	Năm đầu	Giải thích
Activity ratios — total asset turnover, fixed asset turnover, inventory turnover	Xấu hơn	Capitalize làm asset phình ra, doanh thu chia cho tài sản lớn hơn nên turnover thấp
Debt-to-assets	Thấp hơn	Asset cao hơn, debt không đổi → nhìn ít rủi ro hơn
Debt-to-equity	Thấp hơn	Net income cao → retained earnings cao → equity cao → solvency nhìn tốt hơn
CFO-to-debt, CFO-to-interest	Tốt hơn	CFO cao hơn vì dòng tiền chi bị chuyển sang CFI, debt không đổi

Bẫy — các NĂM SAU thì ngược lại hoàn toàn Vì asset cao hơn nên depreciation/amortization các năm sau cao hơn. Capitalize làm đẹp hiện tại nhưng làm nặng khấu hao tương lai.

Chỉ tiêu (các năm sau)	Ảnh hưởng
Depreciation	Cao hơn
EBIT	Thấp hơn
Net income	Thấp hơn
Asset	Giảm dần qua depreciation
Interest coverage	Có thể thấp hơn vì EBIT bị depreciation kéo xuống

CHỐT TĂNG/GIẢM — CAPITALIZE so với EXPENSE: CÁC NĂM SAU (ngược hoàn toàn)

CAO HƠN + Depreciation / Amortization expense · Total assets (vẫn còn phần chưa khấu hao hết) · Equity (phần lợi nhuận năm đầu đã giữ lại) · Total asset turnover cải thiện dần khi tài sản khấu hao mòn đi

THẤP HƠN − Net income · EBIT · ROA · ROE · Profit margin · Interest coverage · Tốc độ tăng trưởng lợi nhuận (earnings growth nhìn kém đi)

GIỮ NGUYÊN CFO và CFI các năm sau (khoản chi đã xảy ra ở năm đầu rồi) · Tổng lợi nhuận cộng dồn cả đời tài sản · Tổng dòng tiền

Vì sao: Capitalize làm đẹp hiện tại nhưng làm nặng khấu hao tương lai. Công ty capitalize nhiều sẽ có net income năm đầu cao rồi tăng trưởng lợi nhuận chậm hơn các năm sau; công ty expense thì ngược lại.

Capitalized interest — lãi vay vốn hóa

Interest coverage — phải cộng cả hai loại lãi Interest coverage ratio = EBIT ÷ Interest expense
Nhưng nếu công ty vốn hóa lãi vay thì interest expense trên income statement bị thấp đi một cách giả tạo. Analyst phải cộng cả interest expense + capitalized interest vào mẫu số.
Ví dụ: EBIT = 500,000; Interest expense trên IS = 50,000; Capitalized interest = 100,000.
• Tính sai: 500,000 ÷ 50,000 = 10x — nhìn như công ty trả lãi rất khỏe.
• Tính đúng: 500,000 ÷ (50,000 + 100,000) = 3.33x — thực tế công ty vay nợ nhiều hơn nhiều.

Add back capitalized interest depreciation when calculating income — khi tính lại lợi nhuận, có thể tách phần khấu hao xuất phát từ lãi vay vốn hóa ra. Lý do: capitalized interest ban đầu không đi qua interest expense, nhưng sau đó "ẩn" trong depreciation. Ví dụ depreciation tổng năm nay 120,000, trong đó 100,000 từ cost máy móc và 20,000 từ capitalized interest. Muốn so sánh hiệu quả vận hành thật thì tách 20,000 ra vì bản chất nó là lãi vay cũ, không phải chi phí vận hành thật của tài sản.

Mock 1 Q51 (câu đã sai) — lãi vay trong quá trình xây dựng đi về đâu Đề hỏi: lãi vay phát sinh trong quá trình xây dựng tài sản qua nhiều kỳ kế toán ít có khả năng nhất xuất hiện trên income statement dưới dạng nào? Bạn chọn B (cost of goods sold) nhưng đáp án đúng là A (interest expense).

Vì lãi vay xây dựng bị CAPITALIZED, nó sẽ KHÔNG đi qua interest expense. Nó đi qua hai đường tùy mục đích của tài sản:
• Nếu tài sản để BÁN cho khách hàng: capitalized interest → Inventory → sau đó vào COGS khi bán. Ví dụ: COGS = construction cost + capitalized interest = 10,500,000; Revenue 13,000,000; Interest expense 0; Pretax income 2,500,000.
• Nếu tài sản để DÙNG NỘI BỘ: capitalized interest → cộng vào giá trị PPE trên balance sheet → sau đó vào Depreciation expense dần theo thời gian. Ví dụ: Construction cost 10,000,000 + Interest during construction 500,000 = PPE cost 10,500,000; Useful life 10 năm → Depreciation 1,050,000/năm, trong đó phần lãi vay đi vào IS mỗi năm là 500,000 ÷ 10 = 50,000.
Cả hai đường đều KHÔNG có dòng interest expense. Đó là lý do A mới là "least likely".

Đo lường ban đầu — cái gì capitalize, cái gì expense

Khi mua tài sản dài hạn, không chỉ ghi giá mua mà còn cộng mọi chi phí cần thiết để đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng.

Khoản mục	Có capitalize không?
Giá mua máy (purchase price)	Có
Thuế nhập khẩu không hoàn lại (non-refundable import duties)	Có
Phí vận chuyển (shipping/freight)	Có
Phí lắp đặt (installation)	Có
Chi phí chạy thử máy (testing)	Có
Training nhân viên	Expense
Maintenance/repair thường xuyên	Expense
Quảng cáo	Expense

Ví dụ historical costPurchase price 100,000 + Shipping 5,000 + Installation 10,000 = Historical cost 115,000. Câu nhớ: Historical cost = cost at acquisition.

Ba phương pháp khấu hao

Công thức Straight-line: Depreciation = (Cost − Residual value) ÷ Useful life
  Ví dụ: (100,000 − 10,000) ÷ 5 = 18,000/năm
Double-declining balance (DDB): Depreciation = Beginning carrying amount × (2 ÷ Useful life)
  Ví dụ: Useful life 10 năm → SL rate 10% → DDB rate 20%. Năm đầu: 600,000 × 20% = 120,000
Units of production: Depreciation = (Cost − Residual value) × (Sản lượng kỳ này ÷ Tổng sản lượng ước tính)
  Ví dụ: máy dự kiến sản xuất 100,000 sp, năm nay làm 20,000 sp → khấu hao 20% công suất

Bẫy kinh điển — có trừ salvage value không?

Phương pháp	Có trừ salvage value khi tính từng năm không?
Straight-line	✅ Có
Double-declining balance	❌ KHÔNG — nhân thẳng vào carrying amount
Units of production	✅ Có

Ví dụ: máy 600,000, salvage 50,000, useful life 10 năm. DDB rate = 20%. Năm đầu: 600,000 × 20% = 120,000. KHÔNG trừ 50,000 trước khi nhân. (DDB chỉ dừng khấu hao khi carrying amount chạm salvage value.)

Phân biệt — phương pháp nào cho lợi nhuận năm đầu cao/thấp nhất (Mock 1 Q34) Đề: máy 5 năm, dùng rất nhiều trong hai năm đầu rồi sản lượng giảm mạnh. Muốn tối đa hóa net profit margin năm đầu thì chọn phương pháp nào?
• Double-declining balance — accelerated depreciation, khấu hao nhiều ở năm đầu → expense năm 1 cao → NI năm 1 thấp → margin năm 1 thấp nhất.
• Units of production — theo sản lượng thực tế; máy dùng nhiều 2 năm đầu nên sản lượng cao → depreciation năm đầu cũng cao → margin thấp.
• Straight-line — expense năm đầu thấp hơn cả hai phương pháp trên → NI và net profit margin năm đầu cao nhất. Đáp án: straight-line.

Ngược lại, nếu đề hỏi lowest operating profit (Revenue 1,500, cash expense 500) thì chọn DDB vì nó có highest early depreciation. Còn units of production ở mức 15% công suất thì khấu hao thấp.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Accelerated (DDB) so với Straight-line: NĂM ĐẦU

CAO HƠN + Depreciation expense · Accumulated depreciation · Total asset turnover · Fixed asset turnover · Debt-to-assets · Debt-to-equity

THẤP HƠN − Net income · EBIT · Net profit margin · Operating margin · Total assets (carrying amount) · Equity · ROA · ROE · Interest coverage

GIỮ NGUYÊN CFO · CFI · Tổng dòng tiền · Revenue · Tổng depreciation cộng dồn cả đời tài sản · Tổng lợi nhuận cả đời tài sản · Thuế thực nộp (nếu thuế dùng phương pháp riêng)

Vì sao: accelerated dồn khấu hao về đầu. Muốn tối đa net profit margin năm đầu → chọn straight-line; muốn lowest operating profit năm đầu → chọn DDB.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Accelerated (DDB) so với Straight-line: CÁC NĂM SAU

CAO HƠN + Net income · EBIT · Margin · ROA · ROE · Interest coverage (vì phần khấu hao còn lại đã ít đi)

THẤP HƠN − Depreciation expense các năm sau · Total assets (đã khấu hao gần hết) — nên turnover vẫn cao

Vì sao: tổng khấu hao cả đời tài sản là như nhau, chỉ khác cách chia theo thời gian. Đề hỏi "năm đầu" hay "năm sau" là chỗ CFA gài. Ghi nhớ thêm: useful life dài hơn hoặc salvage value cao hơn → depreciation mỗi năm thấp hơn → net income cao hơn (một chiêu làm đẹp lợi nhuận).

Amortization & intangible assets

Nếu tài sản vô hình có finite life thì amortize theo useful life. Nếu có indefinite life thì không amortize nhưng bắt buộc phải test impairment. Goodwill không bao giờ amortize dưới cả hai chuẩn. US GAAP yêu cầu công bố (disclose) chi phí amortization ước tính cho 5 năm tiếp theo.

Nguồn gốc của tài sản vô hình quyết định cách ghi • Developed internally — tự phát triển nội bộ → thường expense.
• Purchased / acquired — mua ngoài → thường capitalize.
• Business combination — mua trong thương vụ hợp nhất → ghi nhận identifiable intangibles theo fair value, phần vượt là goodwill.

Phân biệt — Research phase vs Development phase Research phase — giai đoạn nghiên cứu, công ty chưa chứng minh được tài sản sẽ được tạo ra (tìm ý tưởng thuốc mới, thử công nghệ mới). Cả IFRS lẫn US GAAP đều expense. Câu nhớ: Research is always expense.

Development phase — giai đoạn phát triển, công ty đã có khả năng áp dụng kết quả nghiên cứu vào sản phẩm cụ thể. IFRS cho phép capitalize nếu đủ điều kiện; US GAAP thường expense trừ ngoại lệ phần mềm. Câu nhớ: IFRS can capitalize development. US GAAP generally expenses R&D.

KEYWORD NHẬN DIỆN — Research phase vs Development phase searching for new knowledgeinvestigating alternativesno future economic benefit demonstrated yetresearch phase

Thấy mấy chữ trên → Expense ngay, dưới CẢ hai chuẩn. Thần chú: Research is always expense.

technical feasibility demonstratedintention and ability to completeprobable future economic benefitsdesign of a chosen alternative

Thấy mấy chữ gạch ngang trên → đó là Development phase: IFRS được capitalize nếu đủ 6 điều kiện, còn US GAAP vẫn expense (trừ phần mềm sau technological feasibility). Hệ quả tăng giảm: công ty IFRS capitalize development sẽ có assets cao hơn, net income năm đầu cao hơn, CFO cao hơn, CFI thấp hơn so với công ty US GAAP y hệt.

Phân biệt — Software for sale vs Software for internal use (US GAAP) Software for sale — phần mềm làm ra để bán: trước khi đạt technological feasibility (tính khả thi về công nghệ) thì expense; sau khi đạt thì capitalize. US GAAP có mốc cứng này.
Software for internal use — phần mềm dùng nội bộ như ERP, CRM, hệ thống quản lý kho tự xây: nếu chưa probable hoàn thành và sử dụng được như dự định thì expense; nếu đã probable thì capitalize. IFRS xử lý gần giống nhưng dựa nhiều vào phán đoán (judgment) hơn.

Impairment — IFRS vs US GAAP

Impairment — suy giảm giá trị tài sản, xảy ra khi tài sản không còn tạo ra lợi ích như kỳ vọng nên carrying amount đang cao hơn giá trị có thể thu hồi. Ví dụ: máy còn ghi sổ $80,000 nhưng do công nghệ lỗi thời, giá trị thu hồi chỉ còn $50,000 → ghi Impairment loss = 30,000. Asset giảm, equity giảm, net income giảm, nhưng CFO không bị ảnh hưởng trực tiếp vì impairment là non-cash expense.

Phân biệt — Impairment dưới IFRS vs US GAAP (bảng đắt điểm nhất module)

Nội dung	IFRS	US GAAP
Test impairment bằng gì?	Carrying amount vs Recoverable amount	Carrying amount vs Undiscounted future cash flows
Recoverable amount là gì?	Higher of (fair value less costs of disposal) và (value in use)	Không dùng khái niệm này cho bước test chính
Loss tính bằng gì?	Carrying amount − Recoverable amount	Carrying amount − Fair value
Reversal impairment	Có thể được, trừ goodwill	Không được với long-lived assets held for use
Goodwill impairment reversal	Không được	Không được

Ví dụ IFRS Carrying amount = $100; Fair value less costs of disposal = $75; Value in use = $80.
Recoverable amount = higher of (75, 80) = 80.
Carrying amount 100 > Recoverable 80 → Impairment loss = 100 − 80 = $20. Asset còn $80, ghi loss $20 trên income statement.

Recoverable amount — giá trị có thể thu hồi, là mức lớn nhất doanh nghiệp có thể lấy lại được từ tài sản. Hai cách thu hồi: (1) Bán → Fair value less costs of disposal = Fair value − selling cost; (2) Tiếp tục dùng → Value in use = present value của các dòng tiền tương lai từ việc dùng tài sản. IFRS lấy số cao hơn.

Ví dụ US GAAP — hai bước Carrying amount = $100; Undiscounted future cash flows = $90; Fair value = $70.
Bước 1 — Recoverability test: so Carrying amount với Undiscounted future cash flows. 100 > 90 → fail test → có impairment, sang bước 2. (Nếu CA ≤ undiscounted CF thì không impairment, dừng luôn.)
Bước 2 — Measure loss: Impairment loss = Carrying amount − Fair value = 100 − 70 = $30. Asset còn $70.

Bẫy CFA gài chết người US GAAP dùng undiscounted cash flows để TEST, không phải present value. Nhưng khi đo loss thì lại dùng fair value, KHÔNG dùng undiscounted cash flows. Undiscounted cash flows chỉ để test thôi.
Còn IFRS thì ngược lại: value in use chính là present value (đã chiết khấu).

Ghi chú của bạn • Less cost to sell = fair value − selling cost. "Bán xong còn cầm được bao nhiêu tiền".
• "Nếu không bán, giữ lại dùng thì nó tạo ra bao nhiêu tiền" → không bán mà giữ lại dùng → máy tạo ra tiền mỗi năm → phải chiết khấu về hiện tại. Đó là value in use.
• So sánh value in use với fair value less cost to sell → "Chọn cách kiếm tiền tốt nhất: bán hay giữ". Đó là recoverable amount.
• "Book value ảo − giá trị thật có thể thu hồi" → Carrying amount − recoverable amount. Đó là impairment loss theo IFRS.
• GAAP không dùng "value in use" → chỉ tin giá thị trường (fair value). Loss = CA − Fair value.

KEYWORD NHẬN DIỆN — Value in use vs Fair value less costs to sell vs Recoverable amount vs US GAAP present value of expected future cash flows from continuing usediscounted cash flows

→ Value in use (IFRS): giữ lại dùng thì máy tạo ra bao nhiêu tiền, chiết khấu về hiện tại.

fair value minus disposal / selling costsnet selling price

→ Fair value less costs of disposal (IFRS): bán xong còn cầm được bao nhiêu tiền.

higher of the tworecoverable amount

→ Recoverable amount = max(value in use, fair value less costs to sell). IFRS: Loss = Carrying amount − Recoverable amount, và được hoàn nhập (reversal) trừ goodwill.

undiscounted future cash flowstwo-step testrecoverability test

Thấy chữ undiscounted → chắc chắn là US GAAP: bước 1 test bằng undiscounted cash flows, bước 2 đo Loss = Carrying amount − Fair value. US GAAP KHÔNG dùng value in use và CẤM hoàn nhập với tài sản held for use.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Ghi nhận Impairment loss

CỘNG + Impairment loss (expense) trên Income Statement · Debt-to-equity · Debt-to-assets · Total asset turnover · Fixed asset turnover · Deferred tax asset (nếu thuế chưa cho khấu trừ)

TRỪ − Carrying amount của tài sản · Total assets · Equity (retained earnings) · Net income năm đó · ROA năm đó · ROE năm đó · EBIT · Interest coverage

GIỮ NGUYÊN CFO (impairment là non-cash expense, indirect phải cộng lại) · CFI · CFF · Tổng dòng tiền · Cash · Revenue · Debt · Taxes payable (thường không được khấu trừ ngay)

Vì sao: đây là bút toán ghi giảm giá trị trên giấy, không có tiền ra. NĂM SAU thì đảo chiều: base tài sản nhỏ hơn → depreciation giảm → net income tăng → ROA và fixed asset turnover đều TĂNG (Mock 1 Q87).

Cost model vs Revaluation model

Phân biệt — Cost model vs Revaluation model Cost model — mô hình giá gốc: tài sản ghi theo Historical cost − Accumulated depreciation − Impairment. Cả IFRS và US GAAP đều cho dùng.

Revaluation model — mô hình đánh giá lại: sau ghi nhận ban đầu, tài sản có thể được ghi lại theo fair value, tức Carrying amount = Fair value. CHỈ IFRS cho phép. US GAAP thường không cho revaluation upward với PPE.
• Nếu fair value tăng: asset tăng, ghi vào Revaluation surplus trong equity/OCI, KHÔNG đi qua net income (khi là initial gain).
• Nếu fair value giảm: ghi loss vào P&L, hoặc giảm revaluation surplus trước nếu trước đó đã có revaluation gain.
Câu nhớ: Initial revaluation gain → equity/OCI, not income statement. IFRS có revaluation upward, US GAAP thường không.

Ghi chú của bạn IFRS: được chọn cost hoặc revaluation. US GAAP: chỉ cost model, không được revalue PP&E lên.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Revaluation model (IFRS): tăng đi đâu, giảm đi đâu

KHI FAIR VALUE TĂNG → Asset ↑ · Revaluation surplus trong OCI / Equity ↑ · Comprehensive income ↑ · Debt-to-equity ↓ (đẹp lên) · Depreciation các năm sau ↑ · Net income các năm sau ↓ · Net income năm đó KHÔNG đổi

KHI FAIR VALUE GIẢM → Asset ↓ · Loss ghi thẳng vào P&L (Income Statement) · Net income ↓ · Equity ↓ · ROA và ROE ↓

GIỮ NGUYÊN CFO · CFI · CFF · Tổng dòng tiền · Cash · Revenue · Debt — revaluation không có tiền ra vào

Vì sao — quy tắc thứ tự phải thuộc: tăng lần đầu → OCI; giảm lần đầu → P&L. Nếu trước đó đã có surplus thì khoản giảm phải trừ hết surplus trước rồi phần dư mới xuống P&L; ngược lại nếu trước đó đã ghi loss vào P&L thì khoản tăng được ghi lại vào P&L đúng bằng phần loss cũ, phần dư mới lên OCI. US GAAP không có model này với PP&E.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Ba model đo lường sau ghi nhận ban đầu: gain/loss đi đâu

VÀO OCI Revaluation model của PP&E và intangible dưới IFRS (revaluation surplus) — chỉ với khoản TĂNG lần đầu

VÀO P&L Fair value model của Investment Property dưới IFRS — cả tăng lẫn giảm đều vào Income Statement · Khoản GIẢM lần đầu của revaluation model

KHÔNG GHI Ở ĐÂU Cost model — chỉ ghi cost − accumulated depreciation − impairment, không đánh giá lại theo thị trường (cả IFRS lẫn US GAAP đều cho dùng)

Vì sao dễ nhầm: cùng là "ghi theo fair value" nhưng PP&E revaluation → OCI, còn Investment property fair value → P&L. Đề rất hay đổi chỗ hai cái này.

Goodwill & Business combination

Công thức goodwill Net identifiable assets = Identifiable assets − Liabilities
Goodwill = Purchase price − Fair value of net identifiable assets acquired

Ví dụ: A mua B giá 100. FV identifiable assets = 140, FV liabilities = 60.
Net identifiable assets = 140 − 60 = 80 → Goodwill = 100 − 80 = 20.
Ý nghĩa: A trả cao hơn 20 vì B có thương hiệu, khách hàng, synergy, lợi thế kinh doanh.

Các quy tắc goodwill phải nhớ • Goodwill được đánh giá riêng cho từng acquisition, ghi vào accounting goodwill. Không được net hai thương vụ với nhau.
• Positive goodwill → ghi nhận là asset.
• Negative goodwill → không ghi thành asset âm, mà ghi Gain on bargain purchase vào income statement. Bargain purchase xảy ra khi purchase price < fair value of net identifiable assets (ví dụ mua giá 70 trong khi net identifiable assets là 100 → gain 30).
• Economic goodwill — lợi thế thương mại kinh tế tự có: không được ghi nhận trên balance sheet.
• Acquisition method — 4 bước: (1) xác định identifiable assets và liabilities của công ty bị mua; (2) ghi chúng theo fair value; (3) tính net identifiable assets; (4) phần purchase price vượt quá đó là goodwill.

Phân biệt — Identifiable vs Unidentifiable assets Identifiable assets — tài sản có thể nhận diện riêng: tách riêng được, bán riêng được, hoặc có quyền pháp lý rõ ràng. Ví dụ: patent, trademark, customer list, license, machinery, inventory. Trong business combination được ghi theo fair value.
Unidentifiable assets — tài sản không tách riêng được. Ví dụ quan trọng nhất là Goodwill, đại diện cho danh tiếng, lòng trung thành khách hàng, synergy, chất lượng đội ngũ, lợi ích kỳ vọng tương lai.

Investment Property (IFRS)

Investment property — bất động sản đầu tư, là bất động sản giữ để kiếm tiền từ cho thuê hoặc chờ tăng giá, không dùng để sản xuất.

Loại	Ý nghĩa
OO — Owner-occupied	Dùng để vận hành công ty
Inventory	Mua để bán, có COGS
Investment property	Giữ để kiếm tiền từ rent hoặc appreciation

Phân biệt — hai model của Investment Property dưới IFRS (1) Cost model — giống PPE: Carrying amount = cost − depreciation; không có revaluation qua P&L.
(2) Fair value model — cực quan trọng với CFA: mỗi kỳ Carrying amount = Fair value, và chênh lệch fair value ghi thẳng vào P&L (khác với revaluation model của PPE ghi vào OCI).

Trường hợp chuyển đổi	Xử lý
Case 1: IP → OO, hoặc IP → Inventory	KHÔNG có gain/loss, chỉ đổi mục đích sử dụng
Case 2: OO → IP (fair value model)	Xử lý như revaluation: Carrying amount → Fair value. Phần đến mức revaluation trước đó ghi vào OCI (revaluation surplus); phần còn lại ghi vào P&L
Case 3: Inventory → IP (fair value model)	Inventory đang ở cost, chuyển sang FV: chênh lệch cost → FV ghi gain vào P&L. Nếu trước đó đã write-down thì phải reversal trước

Thanh lý tài sản

Gain/loss on sale of asset Gain/loss = Sale proceeds − Carrying amount
Ví dụ: CA = 60, bán được 75 → Gain = 15. Bán được 50 → Loss = 10.

Trong CFO indirect: Gain on sale → TRỪ khỏi net income. Loss on sale → CỘNG lại vào net income.
Vì tiền bán tài sản thuộc CFI, không thuộc CFO.

Event	Có Cash không?	Có Gain/Loss không?
Sell asset — bán tài sản	✔	✔
Exchange asset — trao đổi tài sản	sometimes	sometimes
Spin-off — tách công ty nhưng không bán	❌	❌
Abandon — bỏ tài sản	❌	chỉ có loss ✔

Bảng IFRS vs US GAAP — Long-lived assets (tổng hợp)

Chủ đề	IFRS	US GAAP	Note
PPE revaluation	Có	Không	Khác cực lớn — IFRS dùng fair value
Development cost	Có thể capitalize	Thường expense	IFRS linh hoạt hơn
Research cost	Expense	Expense	Giống nhau
Software for sale	N/A	Capitalize sau technological feasibility	US GAAP có mốc cứng
Software internal use	Capitalize if probable	Capitalize if probable	Gần giống, IFRS thiên về judgment
Impairment test	Recoverable amount	Undiscounted CF test (2 bước)	Logic khác hoàn toàn
Impairment loss	CA − recoverable amount	CA − fair value	Khác base đo
Reversal impairment	Có (trừ goodwill)	Không	IFRS flexible hơn
Goodwill amortization	Không	Không	Giống nhau
Intangible tự tạo nội bộ	Development may capitalize	Usually expense	IFRS cho capitalize nhiều hơn
Identifiable intangible (M&A)	FV at acquisition	FV at acquisition	Giống nhau
Goodwill (unidentifiable)	Recognized	Recognized	Giống nhau

KEYWORD NHẬN DIỆN — Chỉ có ở IFRS vs Chỉ có ở US GAAP (các mảnh lẻ hay ra đề) revaluation model / revaluation surplusinvestment property (fair value model)biological assets — fair value less costs to selldevelopment costs capitalizedreversal of impairmentreversal of inventory write-downbank overdrafts trừ vào cash & cash equivalentsinterest paid có thể là CFO hoặc CFFrecoverable amount / value in usesubstantively enacted tax rate

Thấy mấy chữ trên → đề đang nói về IFRS. Riêng bank overdraft: IFRS coi là một phần của cash & cash equivalents (trừ vào tiền); US GAAP xếp vào CFF như một khoản vay ngắn hạn.

LIFO / LIFO reserve / LIFO liquidationlower of cost or market (ceiling & floor)valuation allowance cho DTAundiscounted cash flows / two-step impairment testtechnological feasibility (software for sale)operating lease vs finance lease cho lesseeenacted tax rate onlydividends paid bắt buộc là CFF

Thấy mấy chữ gạch ngang trên → đề đang nói về US GAAP. Bẫy hay gặp nhất: đề nói IFRS mà đưa số replacement cost hoặc undiscounted cash flows thì đó là số mồi, không dùng.

Từ điển thuật ngữ Long-lived assets

English	Tiếng Việt	Nhớ nhanh
Fair value	Giá trị hợp lý	Giá thị trường hiện tại giữa hai bên độc lập
Carrying amount	Giá trị ghi sổ	Historical cost − accumulated depreciation − impairment
Net book value	Giá trị sổ sách ròng	Cost − accumulated depreciation; gần như tương đương carrying amount
Historical / Original cost	Nguyên giá	Giá mua ban đầu cộng chi phí đưa vào sử dụng
Impairment	Suy giảm giá trị	Tài sản đang ghi quá cao, phải write down
Write-down / Write-up	Ghi giảm / Ghi tăng	Write-up chỉ có ở IFRS revaluation
Goodwill	Lợi thế thương mại	Chỉ ghi khi mua công ty khác
Revaluation surplus	Thặng dư đánh giá lại	Equity tăng khi có revaluation gain
Recoverable amount	Giá trị thu hồi	Higher of selling value và value in use
Value in use	Giá trị sử dụng	Present value của dòng tiền tương lai
Accumulated depreciation	Khấu hao lũy kế	Tổng depreciation đã ghi từ lúc mua
Depreciation / Amortization	Khấu hao / Phân bổ	Depreciation cho hữu hình, amortization cho vô hình finite life
Finite / Indefinite life	Có thời hạn / Không xác định	Finite thì amortize; indefinite thì chỉ test impairment
Residual / Salvage value	Giá trị còn lại ước tính	Giá trị khi hết useful life, dùng để tính depreciation
Useful life	Thời gian sử dụng hữu ích	Càng dài thì depreciation mỗi năm càng thấp, net income càng cao — CFA hay gài chỗ này

Mock 1 Q49 (câu đã sai) — thay đổi useful life Đề: Master mua customer list, đời sống kinh tế ước tính 5 năm, không có residual value, ghi là intangible asset. Một năm sau, ngành thay đổi nên Master giảm useful life còn lại xuống 2 năm.
Bạn chọn A (giảm net income năm sau và restate báo cáo cũ) — sai. Đáp án đúng B: amortization expense năm sau cao hơn nhưng KHÔNG restate báo cáo lịch sử.

Vì đây là change in accounting ESTIMATE — thay đổi ước tính kế toán, được xử lý prospectively (chỉ áp dụng cho hiện tại và tương lai).

Loại thay đổi	Gồm những gì	Xử lý
Change in accounting ESTIMATE	Thay đổi useful life; thay đổi residual value; thay đổi ước tính bad debt; thay đổi ước tính warranty liability; thay đổi ước tính depreciation/amortization	Prospectively — không restate
Change in accounting POLICY	FIFO sang weighted average; cost model sang revaluation model	Retrospective application — phải điều chỉnh quá khứ

KEYWORD NHẬN DIỆN — Change in ESTIMATE vs Change in POLICY vs Error revises the useful lifechanges the residual / salvage valuerevises the estimate of bad debts hoặc warrantychanges depreciation method

→ Change in accounting estimate → xử lý prospectively, KHÔNG restate báo cáo cũ (Mock 1 Q49). Lưu ý CFA xếp đổi phương pháp khấu hao vào nhóm estimate chứ không phải policy.

changes from FIFO to weighted averageadopts the revaluation modelchanges from LIFO to FIFO

→ Change in accounting policy → retrospective, phải sửa lại số liệu các năm trước. Ngoại lệ duy nhất cần nhớ: đổi SANG LIFO thì prospective ("vào LIFO thì đi tới, ra khỏi LIFO thì phải quay lại").

correction of a prior-period errormisstatement discovered

→ Prior-period error → restatement toàn bộ báo cáo so sánh, và phải công bố rõ trong thuyết minh (notes).

7 · Long-Term Liabilities & Leases

Trái phiếu và phương pháp lãi suất hiệu dụng, chi phí phát hành, rồi toàn bộ kế toán thuê tài sản cho bên đi thuê và bên cho thuê.

Mind map — Liabilities & Leases

LIABILITIES
- Bonds / Long-term debt
  - Effective interest method — interest expense bằng carrying amount đầu kỳ nhân market rate lúc phát hành
  - Premium bond — carrying amount giảm dần về par, interest expense giảm dần
  - Discount bond — carrying amount tăng dần về par, interest expense tăng dần
  - Zero-coupon bond — không trả cash coupon nhưng vẫn có interest expense
  - Issuance costs — giảm carrying amount, tăng effective rate, là CFF outflow
- Leases — Lessee
  - Ghi nhận — Right-of-use asset và Lease liability, bằng nhau tại inception
  - Finance lease — depreciation cộng interest, front-loaded
  - Operating lease (US GAAP) — một dòng single lease expense theo đường thẳng
- Leases — Lessor
  - Operating — giữ lại tài sản, ghi rental income theo thời gian
  - Direct financing — ghi interest income theo thời gian
  - Sales-type — ghi doanh thu cao nhất ngay tại inception

Trình bày & công bố nợ vay

Báo cáo	Ghi nhận cái gì
Balance Sheet	Long-term debt; Bond liability carrying amount. Nếu nợ đáo hạn trong vòng 1 năm → current liability; trên 1 năm → non-current liability
Income Statement	Interest expense (làm giảm net income); Gain/loss on extinguishment
Cash Flow Statement	US GAAP: Interest paid → CFO; Principal repayment → CFF; Bond issuance proceeds → CFF. IFRS: interest paid có thể là CFO hoặc CFF nhưng phải nhất quán

Effective interest method

Bộ công thức bấm máy — thứ tự cố định Interest expense = Beginning carrying amount × market rate at issuance
Cash interest paid = Face value × coupon rate
Amortization = |Interest expense − Cash paid|
Ending carrying value = Beginning CV + Interest expense − Coupon paid

PREMIUM BOND
Premium amortization = Coupon payment − Interest expense
Ending CA = Beginning CA − Premium amortization (giảm dần)

DISCOUNT BOND
Discount amortization = Interest expense − Coupon payment
Ending CA = Beginning CA + Discount amortization (tăng dần)

Effective rate là rate nào? Effective rate = market rate tại NGÀY PHÁT HÀNH, và không đổi theo market rate sau đó. Bình thường nợ được ghi theo amortized cost bằng effective interest method.
Nhưng nếu market rate thay đổi sau ngày phát hành thì book value có thể khác fair value. Ví dụ lúc phát hành dùng market rate 5%; sau đó thị trường đổi thành 7% hay 3% thì book value kế toán không tự đổi theo nếu công ty dùng amortized cost.

Ghi chú của bạn Market rate at issuance dùng để tính interest expense chính là Fixed income YTM — lợi suất đáo hạn tại ngày phát hành.

Vì sao carrying amount tiến về par Premium bond: công ty nhận $102.531 hôm nay nhưng đến đáo hạn chỉ phải trả lại $100 par. Vậy liability phải giảm dần 102.531 → 100. Premium amortization làm carrying amount giảm mỗi kỳ, và vì carrying amount giảm nên interest expense cũng giảm dần.

Discount bond: công ty chỉ nhận $97.556 hôm nay nhưng đến đáo hạn phải trả $100 par. Vậy liability phải tăng dần 97.556 → 100. Discount amortization làm carrying amount tăng mỗi kỳ, nên interest expense tăng dần.

Ví dụ số — Premium bond Face value = 100; Coupon rate = 6%; Market rate = 5%; Beginning carrying amount = 102.531.
Coupon payment = 100 × 6% = 6
Interest expense = 102.531 × 5% = 5.127
Premium amortization = 6 − 5.127 = 0.873
Ending carrying amount = 102.531 − 0.873 = 101.658
Ý nghĩa: công ty trả cash coupon $6 nhưng chi phí thật chỉ $5.127; phần chênh $0.873 dùng để kéo liability từ premium về par.

Phân biệt — Premium bond vs Discount bond

Bond type	Interest expense vs Coupon paid	Carrying value
Premium bond (coupon > market rate)	Interest expense < coupon paid	Giảm dần về face value
Discount bond (coupon < market rate)	Interest expense > coupon paid	Tăng dần về face value

CHỐT TĂNG/GIẢM — Bond phát hành PREMIUM vs DISCOUNT vs PAR theo thời gian

DISCOUNT (coupon < market rate) Carrying amount TĂNG dần lên par · Interest expense TĂNG dần qua từng kỳ · Interest expense > cash coupon · Tổng interest expense cả đời > tổng coupon trả · Debt-to-equity tăng dần · Interest coverage giảm dần

PREMIUM (coupon > market rate) Carrying amount GIẢM dần về par · Interest expense GIẢM dần qua từng kỳ · Interest expense < cash coupon · Tổng interest expense cả đời < tổng coupon trả · Net income tăng dần

PAR (coupon = market rate) Carrying amount KHÔNG đổi = face value suốt đời · Interest expense KHÔNG đổi và luôn bằng cash coupon · Không có amortization

Vì sao: carrying amount luôn "bò" về par tại maturity, và interest expense = carrying amount đầu kỳ × market rate lúc phát hành, nên carrying amount đi hướng nào thì interest expense đi hướng đó.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Bond: dòng tiền vào CFO hay CFF (US GAAP)

VÀO CFO Toàn bộ cash coupon thực trả (Face value × coupon rate) — kể cả bond premium hay discount

VÀO CFF Tiền thu về khi phát hành (issuance proceeds, inflow) · Bond issuance costs (outflow) · Trả gốc / mua lại bond khi đáo hạn hay trước hạn (outflow)

KHÔNG PHẢI TIỀN Premium/discount amortization · Interest expense phần chênh với coupon · Gain/loss on extinguishment — trong CFO indirect phải điều chỉnh ngược lại

Vì sao đề hay bẫy: với discount bond, interest expense lớn hơn cash coupon nên CFO bị trừ ít hơn chi phí ghi nhận ⇒ discount bond làm CFO nhìn cao hơn, CFF thấp hơn so với par bond. Premium bond thì ngược lại. Zero-coupon bond là cực đoan nhất: CFO gần như không bị trừ đồng nào cho lãi, toàn bộ dồn xuống CFF khi đáo hạn.

KEYWORD NHẬN DIỆN — Premium bond vs Discount bond coupon rate exceeds the market rate at issuanceissued above par / at 102proceeds greater than face valueinterest expense less than coupon payment

→ Premium bond: carrying amount giảm dần về par, interest expense giảm dần.

market rate exceeds the coupon rateissued below par / at 97.5zero-coupon bondinterest expense greater than coupon payment

→ Discount bond: carrying amount tăng dần về par, interest expense tăng dần. Bẫy chết người: zero-coupon bond VẪN CÓ interest expense dù không trả đồng coupon nào. Phân biệt với fair value option: khi market rate tăng sau ngày phát hành thì fair value của nợ giảm, nhưng dưới amortized cost thì book value không đổi ⇒ công ty đang overstate leverage.

Zero-coupon bond Không có coupon định kỳ nên Coupon payment = 0. Do đó:
Interest expense = Beginning carrying amount × Market rate; Discount amortization = Interest expense − 0 = toàn bộ interest expense.
Ví dụ: Issue price = 80; Face value = 100; Market rate = 8%.
Năm 1: Interest expense = 80 × 8% = 6.4 → Ending CA = 80 + 6.4 = 86.4
Năm 2: Interest expense = 86.4 × 8% = 6.912 → Ending CA = 86.4 + 6.912 = 93.312
Cứ thế tăng cho đến khi bằng par value tại maturity.
Điểm hay bị lừa: zero-coupon bond VẪN CÓ interest expense dù không trả cash interest, vì lãi nằm ở phần giá trị bond tăng từ issue price lên par.

Phân biệt — Amortized cost vs Fair value option (analyst view) Market rates RISE → fair value of debt GIẢM. Vì bond cũ trả coupon 5% trong khi thị trường mới đòi 7%, nhà đầu tư thấy bond cũ kém hấp dẫn nên giá bond giảm.
Khi đó Book value $1,000 > Fair value $900 → công ty đang overstate leverage (báo đòn bẩy cao hơn thực tế).
Ngược lại Book value < Fair value → understate leverage.
Công ty có thể chọn báo cáo financial liabilities theo fair value option thay vì amortized cost. Khi đó debt trên balance sheet thay đổi theo market yield mỗi kỳ.

Bond issuance costs — nhớ 3 ý 1. Reduce initial carrying amount: Carrying amount = $1,000,000 − $20,000 = $980,000. Chi phí phát hành trừ vào carrying amount và được amortize qua effective interest method.
2. Increase effective interest rate: công ty chỉ thực nhận $980,000 nhưng vẫn phải trả coupon 8% × $1,000,000 = $80,000/năm và trả principal $1,000,000 khi đáo hạn. Nhận ít hơn nhưng trả y như cũ → cost of borrowing thực tế cao hơn → effective interest rate > coupon rate 8%.
3. Cash flow: −$20,000 là CFF outflow.

Derecognition — mua lại nợ trước hạn Gain/loss = Carrying amount − Price paid
Nếu mua lại rẻ hơn carrying amount thì có gain; đắt hơn thì có loss. Khoản này ghi vào income statement (gain/loss on extinguishment).

Leases — bên đi thuê (Lessee)

Bên	Tiếng Anh	Vai trò
Bên đi thuê	Lessee	Người dùng tài sản, trả tiền thuê
Bên cho thuê	Lessor	Chủ tài sản, nhận tiền thuê

Theo IFRS, hầu hết lease của bên đi thuê được ghi nhận như một khoản tài trợ vốn: "tôi được quyền dùng tài sản và có nghĩa vụ trả tiền thuê trong tương lai". Lessee ghi Right-of-use asset (ROU asset) — quyền sử dụng tài sản thuê, và Lease liability — nợ thuê, bằng present value của các khoản thanh toán thuê tương lai.

Báo cáo	Ghi nhận
Balance Sheet	Asset tăng: Right-of-use asset. Liability tăng: Lease liability
Income Statement	Depreciation expense trên ROU asset + Interest expense trên lease liability
Cash Flow	Lease payment được tách làm hai phần: interest portion và principal portion

Five conditions để là FINANCE LEASE — mnemonic SANG · MUA · ĐỦ · NHIỀU · ĐỘC

Mnemonic	Điều kiện	Giải thích
SANG	Ownership transfers to lessee	Quyền sở hữu tài sản chuyển sang bên thuê cuối kỳ thuê. Ví dụ thuê máy 5 năm, cuối năm 5 máy tự động thuộc về bên thuê
MUA	Bargain purchase option và gần như chắc chắn sẽ thực hiện	Bên thuê có quyền mua tài sản với giá rất hời
ĐỦ	PV of lease payments ≥ substantially all fair value	PV tiền thuê gần bằng hoặc lớn hơn fair value. Ví dụ FV máy 100,000, PV lease payments 95,000 → bên thuê gần như trả đủ giá trị cái máy
NHIỀU	Lease is for most of the asset's useful life	Thời gian thuê chiếm phần lớn đời sống kinh tế của tài sản. CFA hay ra đề: "Lease term is 8 years, asset useful life is 10 years" → thường là finance lease
ĐỘC	Asset has no alternative use to lessor	Tài sản quá chuyên biệt, bên cho thuê không dùng lại cho khách khác được

Phân biệt — Finance lease vs Operating lease (bảng ĐẮT ĐIỂM NHẤT của cả môn)

Item	Finance lease	Operating lease	Tại sao
Reported assets	Higher	Lower	Finance lease được vốn hóa như mua tài sản bằng nợ nên ghi ROU asset lớn
Reported liabilities	Higher	Lower	Finance lease ghi lease liability — nghĩa vụ trả tiền thuê tương lai
EBITDA	Higher	Lower	Finance lease tách chi phí thành depreciation + interest, mà EBITDA không trừ hai khoản này. Operating lease ghi lease expense nằm trong operating expense, bị trừ TRƯỚC EBITDA
EBIT / Operating margin	Higher	Lower	Finance lease chỉ trừ depreciation, chưa trừ interest (interest nằm dưới EBIT)
CFO	Higher	Lower	Finance lease chỉ có interest vào CFO, phần trả gốc nằm ở CFF. Operating lease đưa TOÀN BỘ lease payment vào CFO
CFF	Lower	Higher	Finance lease có principal repayment là dòng tiền ra ở financing
Expense các năm đầu	Higher	Lower	Front-loaded: đầu kỳ lease liability còn lớn nên interest expense cao
Net income các năm đầu	Lower	Higher	Vì tổng chi phí đầu kỳ cao hơn
Interest expense	Higher	Lower	Finance lease có lãi trên lease liability
Debt-to-equity	Cao hơn (xấu)	Thấp hơn	Vì nợ tăng
Interest coverage	Thấp hơn (xấu)	Cao hơn	Có thêm interest expense ở mẫu số

Chốt: Finance lease đẩy chi phí xuống dưới EBITDA và tách tiền trả thành lãi + gốc. Operating lease ghi tiền thuê như chi phí hoạt động bình thường.

Ghi chú của bạn • Ví dụ lease 3 năm, tổng tiền thuê 300: Annual lease expense = 100 mỗi năm ⇒ straight line. Đó là operating lease.
• Interest expense đầu kỳ cao vì lease liability còn lớn. Nên tổng expense đầu kỳ cao, cuối kỳ thấp. Đó là finance lease front-loaded.

CHỐT TĂNG/GIẢM — FINANCE LEASE so với OPERATING LEASE (bên đi thuê / lessee)

FINANCE CAO HƠN + EBITDA · EBIT / Operating margin · CFO · Interest expense · Tổng expense các NĂM ĐẦU · Debt-to-equity · Debt-to-assets · Net income các NĂM SAU · Total liabilities (nhìn trên số nợ tài chính)

FINANCE THẤP HƠN − CFF (phần trả gốc là dòng tiền ra ở financing) · Net income các NĂM ĐẦU · Interest coverage · Current ratio (phần lease liability đến hạn nằm trong nợ ngắn hạn) · ROA và ROE các NĂM ĐẦU · Tổng expense các NĂM SAU

GIỮ NGUYÊN Assets = Liabilities tại inception (US GAAP ghi ROU asset và lease liability cho CẢ HAI loại) · Tổng dòng tiền chi ra cả đời lease · Tổng expense cộng dồn cả đời lease · Tổng CFO + CFI + CFF · Cash

Vì sao: finance lease tách tiền thuê thành lãi (interest → CFO) + gốc (principal → CFF) và tách chi phí thành depreciation + interest (cả hai đều nằm DƯỚI EBITDA), nên CFO và EBITDA đẹp lên một cách giả tạo. Operating lease nhét toàn bộ lease payment vào CFO và toàn bộ lease expense vào operating expense.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Finance lease theo THỜI GIAN: đầu kỳ vs cuối kỳ

NĂM ĐẦU Interest expense CAO (vì lease liability còn lớn) · Tổng expense (depreciation + interest) CAO → Net income THẤP · ROA và ROE THẤP

NĂM CUỐI Interest expense THẤP (lease liability đã trả gần hết) · Tổng expense THẤP → Net income CAO · ROA và ROE CAO (tử số tăng, mẫu số tài sản đã khấu hao mòn)

GIỮ NGUYÊN Depreciation trên ROU asset (straight-line, đều mỗi năm) · Cash lease payment mỗi năm (thường cố định) · Operating lease: expense đều nhau mọi năm (straight-line)

Vì sao gọi là front-loaded: interest = số dư nợ × lãi suất, mà số dư nợ giảm dần nên interest giảm dần. Ghép với depreciation đều → tổng chi phí đi xuống theo thời gian. Đó là lý do ROU asset ≠ Lease liability trong suốt kỳ, chỉ bằng nhau tại inception và tại kết thúc (cùng về 0).

KEYWORD NHẬN DIỆN — Finance lease vs Operating lease (lessee) ownership transfers at the end of the leasebargain purchase optionlease term is for the major part of the useful lifePV of lease payments substantially all of fair valuespecialized asset with no alternative usedepreciation and interest expensefront-loaded expense

Thấy MỘT trong năm dấu hiệu trên → Finance lease. Mnemonic của bạn: SANG · MUA · ĐỦ · NHIỀU · ĐỘC. Ví dụ đề: "lease term is 8 years, asset useful life is 10 years" ⇒ finance lease.

single lease expense on a straight-line basisrisks and rewards remain with the lessorshort-term lease under 12 monthslease of a low-value asset

Thấy mấy chữ gạch ngang trên → Operating lease (chỉ tồn tại cho lessee dưới US GAAP; IFRS gần như gom hết về một model finance lease). Phân biệt quan trọng: operating lease dưới US GAAP VẪN lên Balance Sheet với ROU asset và lease liability — khác biệt chỉ nằm ở Income Statement và Cash Flow, không phải ở Balance Sheet.

Phân biệt — Lessee accounting: IFRS vs US GAAP

Lessee	IFRS	US GAAP — Finance lease	US GAAP — Operating lease
Balance sheet	ROU asset + lease liability	ROU asset + lease liability	ROU asset + lease liability
Income statement	Depreciation + interest	Depreciation + interest	Single lease expense
Expense pattern	Front-loaded	Front-loaded	Straight-line
ROU amortization	Straight-line	Straight-line	Không theo straight-line riêng
Cash flow	Interest = CFO (hoặc CFF), principal = CFF	Interest = CFO, principal = CFF	Toàn bộ lease payment = CFO
EBITDA	Higher	Higher	Lower
Phân loại lease	Gần như tất cả đều là finance lease — single model	Có 2 loại: Operating lease và Finance lease

Câu chốt: At inception thì IFRS = US GAAP (ROU asset = Lease liability). Sau đó IFRS tách depreciation + interest, còn US GAAP operating lease vẫn đơn giản một dòng.
Lưu ý quan trọng: Operating lease dưới US GAAP VẪN được ghi trên Balance Sheet với ROU asset và Lease liability, giống hệt finance lease. Khác biệt chỉ nằm ở Income Statement và Cash Flow.

Mock 1 Q38 — khi nào ROU asset BẰNG lease liability? Với finance lease, ROU asset và lease liability chỉ bằng nhau tại inception (đầu kỳ) và tại cuối kỳ (cả hai đều bằng 0) — đáp án C. Trong suốt thời gian thuê thì hai số này KHÁC nhau.
Lý do: bên thuê khấu hao ROU asset theo straight-line, còn lease liability được xử lý như một khoản vay trả dần (amortizing loan) có lãi. Hai cơ chế giảm khác nhau nên số dư khác nhau.
Đáp án B ("bằng nhau suốt đời lease") chỉ ĐÚNG khi đề hỏi về OPERATING LEASE dưới US GAAP.

Ví dụ số — vì sao sau 1 năm asset và liability không bằng nhau Thuê 3 năm, giá trị ban đầu 300 triệu, lãi suất 10%, trả 110 triệu/năm.
ROU asset: khấu hao đều 300 ÷ 3 = 100/năm → sau năm 1 còn 200.
Lease liability: lãi năm 1 = 300 × 10% = 30; trong khoản trả 110 thì 30 là lãi, 80 là trả gốc → nợ cuối năm 1 = 300 − 80 = 220. Hoặc viết gọn: 300 + 30 − 110 = 220.
→ Asset 200 ≠ Liability 220.

Hình dung như mua điện thoại trả góp 30 triệu: ngày đầu Asset = Debt = 30; sau 1 năm điện thoại còn 20 nhưng nợ còn 22 vì có lãi; đến cuối cùng cả hai cùng về 0. Đó chính là logic của finance lease.

Cách có được tài sản	Asset	Liability	Total Assets
Mua bằng cash	PPE ↑, Cash ↓	Không đổi	Không đổi
Mua bằng tiền vay	PPE ↑	Loan ↑	Tăng
Lease (IFRS)	ROU asset ↑	Lease liability ↑	Tăng

Leases — bên cho thuê (Lessor)

Keyword trong đề	Chọn
Lessor retains leased asset — bên cho thuê giữ lại tài sản trên sổ	Operating lease
Lessor records lease receivable — bên cho thuê ghi khoản phải thu thuê	Finance lease
Highest revenue at inception — doanh thu cao nhất ngay tại thời điểm ký	Sales-type lease
Rental income over time — thu tiền thuê đều theo thời gian	Operating lease
Interest income over time — thu lãi theo thời gian	Direct financing lease

Presentation & disclosures — công bố thông tin

Debt disclosures	Lease disclosures	Pension disclosures	Stock compensation disclosures
Maturity dates Interest rates Collateral Covenants Amount due each year Fair value of debt	Lease liabilities Maturity analysis Discount rate Lease expense Cash paid for leases	Pension expense Plan assets Benefit obligation Assumptions: discount rate, salary growth, expected return Funded status	Grant date fair value Number of options granted Vesting conditions Expense recognized Exercise price

Bonds — điểm GIỐNG nhau giữa IFRS và US GAAP Initial recognition: nợ được ghi nhận khi công ty có nghĩa vụ phải trả.
Initial measurement: nợ ban đầu ghi theo fair value.
Subsequent measurement: dùng effective interest method để ghi interest expense.
Hai chuẩn giống nhau ở cả ba điểm này — chỗ khác nhau chỉ là phân loại dòng tiền interest paid.

8 · Pensions & Share-based Compensation

Hai loại quỹ hưu trí và ai chịu rủi ro đầu tư, funded status, cùng toàn bộ vòng đời của quyền chọn cổ phiếu cấp cho nhân viên.

Phân biệt — Defined Contribution vs Defined Benefit plan Defined contribution plan (DC plan) — quỹ hưu trí xác định mức đóng góp: công ty chỉ cam kết đóng góp một khoản tiền. Ví dụ công ty đóng 5% lương nhân viên vào quỹ; sau đó quỹ đầu tư lời hay lỗ thì nhân viên chịu. Investment risk = EMPLOYEE bears. Kế toán rất đơn giản, IFRS và US GAAP giống nhau: ghi pension expense trên income statement và operating cash outflow trên cash flow statement.

Defined benefit plan (DB plan) — quỹ hưu trí xác định mức hưởng: công ty cam kết trả một mức benefit trong tương lai. Công ty chịu rủi ro lớn hơn vì phải đảm bảo có đủ tiền trả. Investment risk = EMPLOYER bears. Kế toán phức tạp hơn nhiều.

Funded status — tình trạng tài trợ quỹ Funded status = Fair value of plan assets − Present value of defined benefit obligation

Plan assets > Pension obligation → Net pension ASSET
Plan assets < Pension obligation → Net pension LIABILITY
Net pension asset/liability được ghi trên Balance Sheet.

Để ước tính nghĩa vụ hưu trí, công ty phải đưa ra một loạt assumptions — giả định: discount rate (lãi suất chiết khấu), salary growth (tốc độ tăng lương), employee turnover (tỷ lệ nghỉ việc), life expectancy (tuổi thọ), expected return on plan assets (tỷ suất sinh lời kỳ vọng của tài sản quỹ).

Phân biệt — Actuarial gains/losses & Past service cost: IFRS vs US GAAP

Khoản mục	IFRS	US GAAP
Actuarial gains/losses — lãi lỗ do thay đổi giả định tính toán	Ghi vào OCI, không recycle về income statement	Ghi vào OCI trước, sau đó có thể amortize dần vào P&L
Past service cost — chi phí phát sinh do sửa đổi chế độ hưu trí cho thời gian phục vụ đã qua	Recognized immediately in P&L — ghi ngay toàn bộ vào lợi nhuận	Initially in OCI, then amortized — đưa vào OCI rồi phân bổ dần

Keyword CFA hay lừa: "Immediate recognition" → IFRS. "Amortized from OCI" → US GAAP.

Share-based compensation

Công ty không chỉ trả lương bằng tiền mặt mà còn trả bằng: Shares — cổ phiếu; Stock options — quyền mua cổ phiếu trong tương lai với giá cố định; Restricted stock — cổ phiếu bị hạn chế, phải làm đủ thời gian mới được nhận. Đây là deferred compensation — thù lao trả chậm, vì nhân viên không nhận lợi ích ngay lập tức.

Ghi nhận — cả IFRS và US GAAP giống nhau Cả hai chuẩn đều yêu cầu ghi nhận compensation expense theo fair value tại grant date, phân bổ đều over the vesting period.
Ví dụ: Fair value của options tại grant date = $300,000; Vesting period = 3 năm → mỗi năm ghi Compensation expense = 300,000 ÷ 3 = $100,000.
KHÔNG đợi đến exercise date mới ghi expense — ghi trong thời gian nhân viên phục vụ. Và compensation expense luôn dựa trên grant-date fair value, KHÔNG dựa trên giá cổ phiếu tại thời điểm exercise.

Báo cáo	Ảnh hưởng
Income statement	Compensation expense ↑
Net income	↓ — dù không trả cash, NI vẫn giảm 100,000 mỗi năm
Cash flow	Không có cash outflow trực tiếp tại thời điểm ghi nhận
Equity	Thường ↑ (equity-settled) hoặc có khả năng bị pha loãng

Phân biệt — Equity-settled vs Cash-settled awards A. Equity-settled awards — trả bằng cổ phiếu hoặc quyền chọn cổ phiếu:
Dr Compensation expense / Cr Equity. IFRS và US GAAP giống nhau.
B. Cash-settled awards — trả bằng tiền mặt dựa trên giá cổ phiếu:
Dr Compensation expense / Cr Liability. Khoản liability này phải được remeasured theo fair value qua P&L mỗi kỳ. IFRS và US GAAP cũng giống nhau.

Giai đoạn	Ý nghĩa	Kế toán	Ví dụ
Grant date	Ngày công ty cấp options	Xác định fair value của options tại grant date	1/1/2026 cấp 10,000 options cho CEO, exercise price $20
Service / Vesting period	Thời gian phải làm việc để được quyền exercise	Ghi compensation expense dần trong giai đoạn này	Vest sau 3 năm → phân bổ expense trong 2026, 2027, 2028
Vesting date	Ngày bắt đầu được exercise	Không phải ngày bắt đầu ghi expense — expense đã ghi trong service period rồi	1/1/2029 CEO bắt đầu được exercise
Exercise period	Khoảng thời gian có thể exercise	Compensation expense vẫn dựa trên grant-date fair value	2029–2036 CEO chọn thời điểm exercise
Exercise date	Ngày thực hiện quyền mua cổ phiếu	Options được chuyển thành shares	Stock price $35, CEO exercise 10,000 options giá $20 → trả $200,000
Expiration date	Ngày quyền chọn hết hạn	Sau ngày này không exercise được nữa	1/1/2036 hết hạn; chưa exercise thì mất quyền

Phân biệt — Stock options vs SARs vs Phantom stock Stock options — nhân viên bỏ tiền mua cổ phiếu theo exercise price, công ty phát hành cổ phiếu mới → có dilution.
SARs — Stock Appreciation Rights — quyền hưởng phần tăng giá cổ phiếu: nhân viên không mua cổ phiếu, chỉ nhận tiền mặt dựa trên phần giá cổ phiếu tăng. Ưu điểm: limited downside risk (không phải bỏ tiền mua nên rủi ro giảm giá bị giới hạn); unlimited upside potential; no shareholder dilution.
Phantom stock — cổ phiếu ảo: trả tiền dựa trên giá trị cổ phiếu giả định, không có cổ phiếu thật.

Pros/Cons	Nội dung	Ý chính	Ví dụ
Pros	Align managers' interests with shareholders	Quản lý có cổ phiếu/options nên cũng muốn giá cổ phiếu tăng như cổ đông	CEO có 1 triệu options, exercise price $20. Stock lên $30 thì CEO lời lớn → có động lực làm tốt
Pros	Encourage growth / value creation	Options có payoff lớn khi giá tăng mạnh → khuyến khích tạo tăng trưởng	Giá từ $20 → $40, option value tăng mạnh → CEO muốn tăng revenue, profit, market share
Cons	Dilution	Phát hành thêm cổ phiếu cho nhân viên làm cổ đông cũ giảm tỷ lệ sở hữu	Ban đầu 1,000,000 shares, A giữ 100,000 = 10%. Phát hành thêm 250,000 → total 1,250,000 → A còn 8%
Cons	Excessive risk-taking	Options có upside lớn nhưng downside giới hạn → quản lý có thể thích dự án rủi ro cao	Option giá $20: nếu thành công stock lên $50 thì lời lớn; nếu fail thì option chỉ mất giá trị, CEO không mất nhiều như cổ đông
Cons	Risk aversion from high ownership	Nếu quản lý nắm quá nhiều cổ phiếu công ty thì tài sản cá nhân phụ thuộc công ty, có thể trở nên sợ rủi ro	CFO có 70% tài sản cá nhân là cổ phiếu công ty; có dự án NPV dương nhưng rủi ro cao thì không dám làm
Cons	Wrong incentive / unfair reward	Giá cổ phiếu không phản ánh đúng công sức quản lý	Thị trường tăng: stock $20 → $35 dù CEO không làm gì mà vẫn được thưởng. Thị trường sụp: CEO giỏi nhưng stock giảm thì bị oan

9 · Income Taxes — DTA & DTL

Cách phân biệt tài sản thuế hoãn lại với nợ thuế hoãn lại, 11 tình huống CFA hay ra đề, và ảnh hưởng khi thuế suất thay đổi.

Mind map — Income Taxes

DEFERRED TAX
- Nguồn gốc
  - Temporary difference — khác nhau hôm nay nhưng tương lai tự đảo ngược, TẠO DTA/DTL
  - Permanent difference — không bao giờ đảo ngược, KHÔNG tạo DTA/DTL
- DTL — nợ thuế hoãn lại
  - Bản chất — hôm nay nộp ít, tương lai nộp bù nhiều hơn
  - Với asset — carrying amount lớn hơn tax base
- DTA — tài sản thuế hoãn lại
  - Bản chất — hôm nay nộp nhiều, tương lai được giảm thuế
  - Với asset — carrying amount nhỏ hơn tax base
  - Valuation allowance — dự phòng giảm giá DTA, chỉ áp cho DTA
- Trình bày
  - DTA/DTL — trên Balance Sheet, cả hai chuẩn đều xếp là Non-current
  - Tax expense — trên Income Statement
  - Tax payable — current liability

4 câu chốt gọn nhất — thuộc là làm được đa số câu Trả thuế TRƯỚC → DTA. Trả thuế SAU → DTL.
Tax expense > Taxes payable → DTL. (Ghi chi phí thuế nhiều hơn số phải nộp thực tế)
Tax expense < Taxes payable → DTA.
Với ASSET: Carrying amount > tax base → DTL; Carrying amount < tax base → DTA.
Với LIABILITY thì dấu NGƯỢC LẠI: Carrying amount > tax base → DTA; Carrying amount < tax base → DTL.

Note của bạn: "Carrying amount > tax base → nhìn vào thuế tương lai. Taxable income > accounting profit → nhìn vào thuế hiện tại." và "Income statement: taxable thấp hôm nay → DTL. Balance sheet asset: carrying amount cao hơn tax base → DTL."

Ghi chú của bạn Taxable income exceeds accounting profit. Phần nộp nhiều hơn hôm nay sẽ giúp công ty giảm thuế trong tương lai → tạo DTA.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Cái gì tạo ra DTA, cái gì tạo ra DTL

TẠO DTA (nộp thuế TRƯỚC, giảm thuế SAU) Taxable income > accounting profit · Tax expense < taxes payable · Asset: Carrying amount < tax base · Liability: Carrying amount > tax base · Unearned revenue bị đánh thuế ngay khi nhận tiền · Warranty expense chỉ được trừ khi chi tiền · Bad debt theo allowance, thuế chỉ cho trừ khi write-off · Impairment loss thuế chưa cho trừ · Tax loss carryforward · Unrealized LOSS trên trading securities · Accounting depreciation > tax depreciation

TẠO DTL (nộp thuế ÍT hôm nay, nộp bù SAU) Taxable income < accounting profit · Tax expense > taxes payable · Asset: Carrying amount > tax base · Liability: Carrying amount < tax base · Tax depreciation > accounting depreciation (accelerated for tax) · Installment sales · Interest revenue accrued nhưng chưa nhận tiền · Development cost capitalize kế toán nhưng thuế trừ hết ngay · Unrealized GAIN trên trading securities

KHÔNG TẠO GÌ CẢ (permanent difference) Municipal bond interest · Fine và penalty không được khấu trừ · Entertainment expense không được trừ · Used tax credits — chỉ làm effective tax rate lệch khỏi statutory rate

Vì sao: bốn chữ duy nhất phải thuộc — Trả thuế TRƯỚC → DTA. Trả thuế SAU → DTL. Với LIABILITY thì dấu so sánh carrying amount và tax base đảo ngược so với ASSET.

KEYWORD NHẬN DIỆN — DTA vs DTL taxable on receipt / advance payment from customerswarranty expense deductible when paidbad debt allowance, deductible when written offtax loss carryforwarddeductible temporary differencecarrying amount of an asset less than its tax base

→ DTA — Deferred Tax Asset: nộp thuế nhiều hơn hôm nay, được giảm thuế trong tương lai. Chỉ US GAAP mới có valuation allowance để giảm DTA khi "more likely than not that the DTA will NOT be realized"; IFRS thì chỉ ghi DTA khi probable.

accelerated depreciation for tax purposesinstallment salestaxable temporary differencecarrying amount of an asset exceeds its tax baseinterest revenue accrued but not yet received

→ DTL — Deferred Tax Liability: nộp ít hôm nay, nộp bù sau. Phân biệt với permanent difference: nếu đề nói "never deductible", "not taxable", "municipal bond", "fines and penalties" thì không tạo DTA cũng không tạo DTL, chỉ làm effective tax rate khác statutory tax rate.

Phân biệt — Tax payable vs Tax expense Taxes payable — thuế phải nộp ngay cho cơ quan thuế trong kỳ = Taxable income × Tax rate. Đây là current liability trên balance sheet.
Income tax expense — chi phí thuế theo kế toán cho kỳ này, nằm trên income statement.
Income tax expense = Taxes payable + ΔDTL − ΔDTA
Ba thứ cần hình dung: (1) Pay now = taxes payable; (2) Pay more later = cộng ΔDTL; (3) Save tax later = trừ ΔDTA.
Ví dụ: taxes payable 100, phát sinh thêm 20 thuế tương lai phải trả, phát sinh thêm 15 quyền giảm thuế tương lai → Tax expense = 100 + 20 − 15 = 105.

Phân biệt — Temporary difference vs Permanent difference Temporary difference — chênh lệch tạm thời: lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế khác nhau hôm nay nhưng tương lai sẽ tự đảo ngược. Đây là loại tạo ra DTA/DTL. Đề thi hay hỏi: deductible temporary difference tạo ra Deferred Tax Asset (DTA).

Permanent difference — chênh lệch vĩnh viễn: không bao giờ đảo ngược nên KHÔNG tạo DTA/DTL.

Item permanent	Vì sao permanent
Interest income từ municipal bond	Kế toán ghi income nhưng thuế không đánh thuế khoản này
Fine / penalty expense	Kế toán ghi expense nhưng thuế không cho khấu trừ, mãi mãi
Một số entertainment expense	Kế toán ghi expense nhưng thuế không cho deduct
Used tax credits	Các khoản tín dụng thuế đã sử dụng → thường permanent difference

Ba câu chốt: Tax credit → thường permanent. Carryforward → deferred tax asset. Different depreciation methods → temporary difference.

KEYWORD NHẬN DIỆN — Temporary difference vs Permanent difference will reverse in future periodsdifferent depreciation methods for tax and accountingtiming of revenue or expense recognition differsdeductible / taxable temporary difference

→ Temporary difference: CÓ tạo DTA hoặc DTL, vì tương lai sẽ tự đảo ngược.

municipal bond interest incomefines and penaltiesnon-deductible entertainment expensenever deductible / never taxableused tax credits

→ Permanent difference: KHÔNG tạo DTA/DTL, chỉ làm effective tax rate (= income tax expense ÷ pretax income) lệch khỏi statutory tax rate. Đề hay hỏi "vì sao effective ≠ statutory" — đáp án gồm permanent differences, tax credits, thu nhập ở nước ngoài thuế suất khác, và thay đổi valuation allowance.

Tax base vs Carrying amount

Tax base of an asset — cơ sở tính thuế của tài sản: là phần giá trị của tài sản mà thuế còn cho khấu trừ trong tương lai.

Ví dụ mẫu — máy giá 100, sau năm 1

	Accounting book	Tax book
Cost ban đầu	100	100
Depreciation đã ghi	20	40
Giá trị còn lại	Carrying amount = 80	Tax base = 60

CA 80 > Tax base 60 nghĩa là: kế toán còn khấu hao tương lai 80, thuế chỉ còn khấu trừ tương lai 60. Tức tương lai tax deduction ít hơn accounting expense → taxable income tương lai cao hơn → phải trả thuế nhiều hơn sau này → DTL.
Đời thường: công ty mua xe tải $100; kế toán khấu hao từ từ nhưng thuế cho khấu hao nhanh để giảm thuế năm đầu. Năm đầu đóng thuế ít hơn, mấy năm sau hết phần khấu hao thuế nhanh thì taxable income tăng, phải đóng thuế nhiều hơn.

Ví dụ số đầy đủ — cách DTL 9 xuất hiện Máy giá 100. Kế toán khấu hao 5 năm → accounting depreciation = 20/năm. Thuế cho khấu hao nhanh 2 năm → tax depreciation = 50/năm. Thuế suất 30%. Lợi nhuận trước khấu hao = 100.
• Theo thuế: taxable income = 100 − 50 = 50 → Taxes payable = 50 × 30% = 15
• Theo kế toán: pretax income = 100 − 20 = 80 → Tax expense hợp lý = 80 × 30% = 24
• Chênh lệch: 24 − 15 = 9 chính là DTL tăng thêm.
Vì taxable income (50) thấp hơn accounting income (80) nên công ty nộp thuế ít hơn bây giờ; sau này phần khấu hao thuế cạn thì taxable income cao hơn, nộp thuế nhiều hơn. Đó là Deferred Tax Liability.

11 dạng CFA hay ra đề — bảng phải thuộc

Dạng	Keyword trong đề	Accounting	Tax	Kết quả
1. Tax depreciation > accounting depreciation	Thuế cho khấu hao máy móc nhanh hơn kế toán; accelerated depreciation for tax	Ghi depreciation thấp hơn	Ghi depreciation cao hơn, deduct nhiều hơn	DTL
2. Accounting depreciation > tax depreciation	Kế toán khấu hao nhanh hơn thuế	Ghi depreciation cao hơn	Deduct depreciation thấp hơn	DTA
3. Impairment loss recognized for accounting, not deductible for tax until disposal/sale	Máy bị impairment trên sổ kế toán, thuế chưa cho deduct	Ghi impairment loss ngay → asset giảm, profit giảm	Chưa cho deduct impairment	DTA
4. Warranty expense deductible when paid	Kế toán ghi chi phí bảo hành ngay, thuế chỉ cho khấu trừ khi chi tiền thật	Ghi warranty expense + warranty liability	Chưa deduct cho tới khi trả tiền	DTA
5. Unearned revenue taxable on receipt; advance payment; prepaid rent	Nhận tiền trước từ khách, thuế bắt đóng ngay, kế toán ghi revenue sau	Ghi unearned revenue liability, chưa ghi revenue	Tính revenue ngay khi nhận tiền	DTA
6. Installment sales: accounting revenue before tax	Kế toán ghi doanh thu bán trả góp ngay, thuế chỉ đánh khi thu tiền	Ghi revenue ngay	Chưa taxable cho tới khi thu cash	DTL
7. Interest revenue accrued for accounting, taxable when received	Kế toán ghi lãi phải thu trước, thuế chỉ đánh khi nhận tiền	Ghi interest revenue + receivable ngay	Chưa taxable đến khi nhận cash	DTL
8. Bad debt expense recognized for accounting, deductible when written off; allowance method	Kế toán trích lập nợ xấu trước, thuế chỉ cho deduct khi xóa nợ — công ty bán chịu	Ghi bad debt expense theo allowance	Chưa deduct cho tới khi write-off	DTA
9. Development costs capitalized for accounting, expensed for tax	Kế toán vốn hóa chi phí phát triển; thuế cho deduct toàn bộ ngay năm nay	Capitalize thành asset, phân bổ dần, nặng năm sau	Deduct ngay toàn bộ	DTL
10. Tax loss carryforward	Công ty lỗ thuế năm nay, mang lỗ sang năm sau để giảm taxable income	Ghi deferred tax asset nếu recoverable	Dùng lỗ để giảm thuế tương lai	DTA
11. Fine / penalty expense not deductible; used tax credits	Công ty bị phạt, kế toán ghi expense nhưng thuế không bao giờ cho trừ	Ghi expense	Không bao giờ deduct, không đảo ngược	Permanent difference

Mock 1 Q67 (câu đã sai) — advance payment Đề: Atlas nhận advance payment €10 triệu từ khách hàng, khoản này taxable on receipt (bị đánh thuế ngay khi nhận). Về kế toán, Atlas ghi doanh thu ở kỳ tương lai khi giao hàng.
Bạn chọn B (DTL) — sai. Đáp án đúng A: DTA.
Lý do: thuế bắt đóng NGAY (taxable income hiện tại tăng €10m, tax payable tăng), còn kế toán chỉ ghi Dr Cash / Cr Unearned revenue liability, chưa ghi revenue. Hiện tại đóng thuế NHIỀU hơn, tương lai đóng thuế ÍT hơn → DTA.

Bốn dạng gốc để không nhầm lần nữa:
1. Revenue TAXED trước, ghi kế toán sau (unearned revenue taxable on receipt) → DTA.
2. Warranty expense — kế toán ghi chi phí trước, thuế deduct sau → DTA.
3. Tax depreciation > accounting depreciation → hiện tại đóng ít, tương lai đóng nhiều → DTL.
4. Revenue ghi kế toán trước, thuế đánh sau (installment sales) → DTL.

Bài tập trading securities — CA < Tax base → DTA Công ty mua chứng khoán niêm yết giá €1,000,000. Cuối năm 20X7 chứng khoán còn €800,000, phân loại là trading securities.
Trading securities được ghi theo fair value trên báo cáo, nhưng thuế thường chưa cho deduct lỗ chứng khoán khi công ty chưa bán thật. Khoản lỗ €200,000 chỉ là unrealized loss → temporary difference.
Carrying amount €800,000 < Tax base €1,000,000 → DTA.

Dạng	Accounting	Tax	Kết quả
Unrealized LOSS on trading securities	Ghi loss ngay	Chưa deduct đến khi bán	DTA
Unrealized GAIN on trading securities	Ghi gain ngay	Chưa taxable đến khi bán	DTL

Logic: khi có gain mà chưa bán thì chưa có tiền nên chưa bị đánh thuế → tương lai mới đóng → DTL.

Tax rate thay đổi — Mock 1 Q32

Khi tax rate TĂNG

Item	Giá trị	Effect on tax expense	Effect on NI
DTL tăng	Tương lai phải trả thuế nhiều hơn	Tax expense ↑	NI ↓
DTA tăng	Tương lai được giảm thuế nhiều hơn	Tax expense ↓	NI ↑

Nếu tax rate giảm thì mọi thứ ngược lại.

Mock 1 Q32: Berg AB có DTL = SEK 30 triệu và DTA = SEK 12 triệu; thuế suất tăng từ 30% lên 35%. Tăng thuế suất làm cả DTL lẫn DTA đều tăng. Nhưng vì DTL (30) lớn hơn DTA (12) nên phần "nợ thuế tương lai tăng thêm" lớn hơn phần "lợi ích thuế tương lai tăng thêm" → tax expense TĂNG. Đáp án A.
Với câu trắc nghiệm kiểu này chỉ cần biết chiều tác động, không cần tính con số.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Tax rate TĂNG ảnh hưởng DTA, DTL và deferred tax expense

TAX RATE TĂNG → DTL TĂNG · DTA TĂNG · Nếu DTL > DTA (net DTL): deferred tax expense TĂNG → tax expense TĂNG → Net income GIẢM → Equity GIẢM → ROE và ROA GIẢM

TAX RATE GIẢM → DTL GIẢM · DTA GIẢM · Nếu DTL > DTA: tax expense GIẢM → Net income TĂNG. Nếu DTA > DTL (net DTA): mọi chiều đảo ngược — tax rate tăng thì tax expense giảm, net income tăng

GIỮ NGUYÊN Taxes payable của kỳ đã qua · Cash thực nộp trong kỳ · Permanent differences (không có DTA/DTL để đánh giá lại) · CFO

Vì sao: DTA và DTL đều được đo bằng chênh lệch tạm thời × tax rate, nên tax rate đổi thì cả hai cùng được đánh giá lại (remeasure). Câu hỏi duy nhất cần trả lời: DTL hay DTA đang lớn hơn? Bên nào lớn hơn thì bên đó quyết định chiều của tax expense (Mock 1 Q32). IFRS dùng enacted or substantively enacted rate; US GAAP chỉ dùng enacted rate.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Valuation allowance (chỉ US GAAP, chỉ áp cho DTA)

TĂNG valuation allowance → Net DTA GIẢM · Total assets GIẢM · Tax expense TĂNG · Net income GIẢM · Equity GIẢM · Effective tax rate TĂNG

GIẢM valuation allowance → Net DTA TĂNG · Total assets TĂNG · Tax expense GIẢM · Net income TĂNG · Equity TĂNG · Effective tax rate GIẢM

GIỮ NGUYÊN Taxes payable · CFO · Cash — đây hoàn toàn là con số kế toán, không có tiền ra vào

Vì sao đề hay hỏi: giảm valuation allowance là một chiêu quen thuộc để làm đẹp lợi nhuận mà không cần bán thêm hàng nào. Keyword: "more likely than not that the DTA will NOT be realized" → phải lập valuation allowance. DTL không bao giờ có valuation allowance.

Tax loss carryforward & Valuation allowance

Tax loss carryforward — chuyển lỗ thuế Nguyên tắc cho phép doanh nghiệp lấy khoản lỗ năm nay bù trừ vào lợi nhuận chịu thuế các năm sau, làm giảm tiền thuế phải nộp tương lai.
Không có cơ chế chuyển lỗ: Năm 1 lỗ 100 triệu → không nộp thuế. Năm 2 lãi 100 triệu → phải nộp 20 triệu (thuế 20%). Tổng 2 năm doanh nghiệp hòa vốn nhưng vẫn mất 20 triệu tiền thuế — rất bất công.
Có carryforward: Năm 1 lỗ 100 triệu, được cấp một "tấm phiếu giảm thuế" cho tương lai. Năm 2 lãi 100 triệu, dùng lỗ năm 1 bù trừ → thu nhập tính thuế còn 0 → không nộp thuế.
Bản chất: doanh nghiệp không phải nộp thuế cho đến khi bù đắp hết khoản lỗ cũ.

Valuation allowance — CHỈ liên quan đến DTA DTA là "quyền lợi thuế tương lai". Nhưng nếu tương lai công ty không có taxable income thì không dùng được DTA.
Ví dụ: công ty có tax loss carryforward $1,000, thuế suất 25% → DTA = $250. Nhưng công ty đang lỗ liên tục, khả năng tương lai không có taxable income → DTA có thể không thu hồi được → ghi valuation allowance để giảm DTA.
Increase valuation allowance → DTA ↓, tax expense ↑, NI ↓
Decrease valuation allowance → DTA ↑, tax expense ↓, NI ↑
Keyword: "More likely than not that the DTA will NOT be realized" → cần valuation allowance.
Cách nhớ của bạn: VA giống như "dự phòng giảm giá" của DTA. VA càng lớn thì DTA được ghi nhận càng nhỏ. Và giảm valuation allowance là một chiêu quen thuộc để làm đẹp lợi nhuận (xem phần Reporting Quality).

Phân biệt — Effective tax rate vs Statutory tax rate Statutory tax rate — thuế suất theo luật do nhà nước quy định. Ví dụ thuế suất doanh nghiệp 25%.
Effective tax rate — thuế suất thực tế trên báo cáo tài chính:
Effective tax rate = Income tax expense ÷ Pretax income
Hai con số này chênh nhau chính là do permanent differences, tax credits, thu nhập ở nước ngoài với thuế suất khác, và thay đổi valuation allowance.

Phân biệt — IFRS vs US GAAP về thuế

Topic	IFRS	US GAAP
Revaluation assets	Có thể có, deferred tax ghi vào equity	Không cho upward revaluation
DTA recognition	Chỉ recognize nếu probable thu hồi được	Recognize toàn bộ, sau đó giảm bằng valuation allowance
Tax rate dùng	Enacted or substantively enacted	Enacted only — chỉ thuế suất đã ban hành
Foreign subsidiary profits	Có ngoại lệ nếu kiểm soát được và probable không đảo ngược	Indefinite reversal criterion
Associate profits	Ngoại lệ nếu chia sẻ quyền kiểm soát và probable không đảo ngược	Recognize temporary differences
Trình bày DTA/DTL	Cả hai chuẩn hiện nay đều trình bày là Non-current

Điểm cực dễ nhầm: chỉ US GAAP mới có khái niệm valuation allowance. IFRS thay bằng việc chỉ ghi DTA khi probable.

DTA/DTL dưới góc nhìn ANALYST (không phải kế toán)

Item	Bản chất	Analyst hỏi gì?	Trường hợp 1	Trường hợp 2	Trường hợp 3
DTL	Có thể phải trả thêm thuế trong tương lai	Có chắc phải trả không? Khi nào?	Chắc chắn sẽ reverse → treat as liability	Gần như không reverse, tồn tại lâu dài → treat equity-like	Timing và amount đều không chắc → không coi là liability cũng không coi là equity
DTA	Có thể được giảm thuế trong tương lai	Có chắc dùng được không? Có future taxable income không?	Chắc dùng được → treat as asset	Không chắc dùng được → giảm DTA / valuation allowance	Gần như không dùng được → loại khỏi asset

Câu chốt của bạn: DTL mơ hồ → không chắc là liability. DTA mơ hồ → không chắc là asset, cần valuation allowance.

Bad debt expense / allowance method: Gross receivables = $20,000 nghĩa là công ty có tổng khoản phải thu khách hàng 20,000. Công ty thấy rủi ro không thu được nên kế toán ghi Bad debt expense = $1,500. Nhưng thuế nói: "mày mới ước tính khách không trả thôi, chưa được trừ thuế; khi nào khoản phải thu thật sự vô giá trị / written off thì mới cho deduct". Kết quả: Carrying amount < Tax base → DTA.

10 · Financial Reporting Quality

Phân biệt chất lượng báo cáo với chất lượng lợi nhuận, phổ 6 mức, tam giác gian lận và danh sách dấu hiệu cảnh báo.

Phân biệt — Financial reporting quality vs Earnings quality Financial reporting quality — chất lượng báo cáo tài chính: báo cáo có trung thực, đầy đủ, không thiên lệch không.
Earnings quality / quality of reported results — chất lượng lợi nhuận: lợi nhuận có cao, có bền vững không.
Earnings thấp KHÔNG có nghĩa reporting quality thấp.

Reporting quality	Earnings quality	Ý nghĩa
High	High	Báo cáo tốt, lợi nhuận tốt → đẹp nhất
High	Low	Báo cáo trung thực nhưng business yếu
Low	Không đánh giá được	Báo cáo kém → analyst không biết được earnings là thật hay giả

Chốt: Báo cáo chất lượng thấp làm cản trở việc đánh giá chất lượng lợi nhuận. Thứ tự phải là reporting quality trước, earnings quality sau.

Ghi chú của bạn Reporting quality: Con số có phản ánh trung thực thực tế không?
Earnings quality: Lợi nhuận có bền vững, đủ lớn không?

Ghi chú của bạn Thi: "A company that reports the results from two different segments as a combined entity" ⇒ đánh trực diện vào reporting quality. Gộp segment làm nhà đầu tư mất khả năng nhìn thấy mảng nào lãi, mảng nào lỗ, rủi ro ở đâu, tăng trưởng từ đâu.

KEYWORD NHẬN DIỆN — Reporting quality vs Earnings quality faithful representation / decision-usefulbiased estimatesaggressive vs conservative accounting choicescombining two segments into oneinsufficient disclosureGAAP compliant hay không

→ Financial reporting quality: chất lượng của CON SỐ và cách trình bày. Đề hỏi về việc gộp segment, thiếu thuyết minh, ước tính thiên lệch, gian lận ⇒ luôn là reporting quality.

sustainable earningshigh level of returnrecurring vs non-recurring itemsearnings adequate to cover cost of capital

→ Earnings quality: chất lượng của KẾT QUẢ KINH DOANH THẬT — lợi nhuận có bền vững và đủ lớn không. Bẫy số 1: earnings thấp KHÔNG có nghĩa reporting quality thấp. Và khi reporting quality thấp thì không thể đánh giá được earnings quality (đọc reporting quality trước, earnings quality sau).

Mức	Spectrum — phổ chất lượng báo cáo, từ tốt nhất xuống tệ nhất
1	GAAP compliant + sustainable earnings — tuân thủ chuẩn và lợi nhuận bền vững. Tốt nhất
2	GAAP compliant nhưng earnings quality thấp — báo cáo đúng nhưng business không bền
3	GAAP compliant nhưng biased estimates — đúng chuẩn nhưng ước tính hơi thiên vị
4	Earnings management — quản trị lợi nhuận: làm mượt, tăng hoặc giảm lợi nhuận có chủ đích
5	GAAP non-compliant nhưng dựa trên giao dịch thật — sai chuẩn kế toán
6	Fraudulent reporting — gian lận, số liệu hư cấu. Tệ nhất

Fraud triangle — 3 điều kiện dẫn đến báo cáo kém hoặc gian lận

Yếu tố	Dịch dễ hiểu	Ví dụ / Keyword
Motivation	Có động cơ	Muốn đẩy giá cổ phiếu, đạt bonus, tránh vi phạm debt covenant
Opportunity	Có cơ hội	Internal control yếu, board giám sát kém, chuẩn kế toán cho quá nhiều lựa chọn
Rationalization	Tự biện minh	"Chỉ làm tạm kỳ này thôi", "năm sau sẽ bù lại"

Mapping keyword nhanh: weak internal control = opportunity; bonus/stock price/debt covenant = motivation; "temporary manipulation" = rationalization.

Bẫy — conservative KHÔNG phải luôn "good" Kế toán thận trọng quá mức (conservative bias) cũng là thiên lệch và vi phạm nguyên tắc neutrality — tính trung lập. Chất lượng báo cáo cao đòi hỏi không thiên vị về bất kỳ hướng nào, chứ không phải càng thận trọng càng tốt.

Phân biệt — Earnings smoothing vs Big bath Earnings smoothing — làm mượt lợi nhuận: công ty muốn lợi nhuận nhìn "mượt", không biến động mạnh. Năm tốt quá thì ghi thêm expense hoặc trích lập reserve để giảm lãi; năm xấu thì hoàn nhập reserve hoặc dùng ước tính aggressive để tăng lãi.
Big bath — tắm rửa một lần cho sạch: năm đã xấu rồi thì làm cho xấu thêm luôn, dồn hết chi phí và write-off vào năm đó, để những năm sau nhìn đẹp lên.

Area	Cách bóp méo	Effect
Revenue recognition	Ghi doanh thu sớm, bill-and-hold	Revenue và NI tăng; AR tăng
Bad debt allowance	Giảm allowance	Expense giảm, AR net tăng, NI tăng
DTA valuation allowance	Giảm valuation allowance	DTA tăng, tax expense giảm, NI tăng
Depreciation	Tăng useful life, tăng salvage value	Depreciation giảm, NI tăng
Impairment	Trì hoãn ghi impairment	NI tăng, assets bị overstated
Inventory	LIFO liquidation	COGS thấp bất thường, gross margin tăng
Capitalization	Capitalize khoản đáng lẽ phải expense	NI tăng, CFO có thể đẹp hơn
Related-party transactions	Chuyển lợi nhuận giữa các công ty liên quan	Earnings bị bóp méo
Cash flow classification (IFRS)	Chọn phân loại interest/dividend có lợi	CFO có thể bị manage cho đẹp

Ghi chú của bạn Dự phòng phải thu khó đòi — allowance for doubtful accounts / bad debt allowance. Giảm allowance là một trong những chiêu làm đẹp lợi nhuận dễ nhất: chi phí giảm, khoản phải thu ròng (net AR) tăng, net income tăng, mà không cần bán thêm hàng nào.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Các thủ thuật làm đẹp báo cáo và chỉ số nào nhúc nhích

LÀM TĂNG (đẹp lên trên giấy) Ghi doanh thu sớm / bill-and-hold → Revenue, Net income, AR · Giảm bad debt allowance → Net income, net AR · Giảm DTA valuation allowance → Net income, Total assets · Kéo dài useful life hoặc nâng salvage value → Net income · Trì hoãn ghi impairment → Net income, Total assets · Capitalize khoản đáng lẽ phải expense → Net income, Assets, CFO · LIFO liquidation → Gross margin, Net income · IFRS đẩy interest paid xuống CFF → CFO · Bán khoản phải thu (factoring) hoặc kéo dài thời hạn trả nhà cung cấp → CFO

LÀM GIẢM (dồn xấu vào một năm — big bath) Ghi thừa impairment và write-off một lần → Net income năm đó GIẢM, nhưng Net income các năm sau TĂNG vì base tài sản và khấu hao đã nhỏ đi · Trích lập thừa reserve năm tốt → Net income năm đó giảm, để dành hoàn nhập năm xấu (earnings smoothing)

GẦN NHƯ KHÔNG ĐỔI — nên đây là chỗ để BẮT THỦ THUẬT Cash thật · Tổng dòng tiền cả đời · Lợi nhuận cộng dồn qua nhiều kỳ · Doanh thu tiền mặt thực thu

Vì sao: hầu hết thủ thuật chỉ dịch chuyển lợi nhuận giữa các kỳ chứ không tạo ra tiền. Dấu hiệu cảnh báo số 1 (warning sign) vì thế luôn là Net income TĂNG nhưng CFO KHÔNG tăng theo, kèm theo receivables turnover giảm và inventory turnover giảm.

Warning signs — dấu hiệu cảnh báo, đề hay hỏi "which is a warning sign"

Warning sign	Ý nghĩa
Net income tăng nhưng CFO không tăng tương ứng	Dấu hiệu số 1: lợi nhuận không chuyển thành tiền thật
Receivables turnover giảm	Bán chịu nhiều, thu tiền chậm
Inventory turnover giảm	Hàng tồn kho tăng, có thể bị overstate hoặc hàng chậm bán
Total asset turnover giảm	Tài sản tăng nhưng doanh thu không theo kịp
Revenue growth vượt xa peer	Có thể ghi nhận doanh thu aggressive
Frequent nonrecurring items	Gọi là "không thường xuyên" mà năm nào cũng có
Fourth-quarter earnings bất thường	Có thể đẩy doanh thu hoặc trì hoãn chi phí vào cuối năm
Bill-and-hold, barter, related-party transactions	Rủi ro doanh thu không có chất lượng
Nhấn mạnh non-GAAP quá nhiều	Có thể đang che kết quả GAAP xấu
Disclosure ít, không minh bạch	Analyst khó kiểm tra chất lượng

Mock 1 Q63 — non-GAAP reconciliation Nếu công ty đại chúng báo cáo một chỉ tiêu lợi nhuận non-GAAP (non-IFRS) thì việc đối chiếu (reconciliation) chỉ tiêu đó với chỉ tiêu tương đương gần nhất theo chuẩn kế toán áp dụng là bắt buộc dưới CẢ IFRS lẫn US GAAP. Đáp án C.

11 · Ratio Analysis, DuPont & Forecasting

Đây là phần ráp toàn bộ FSA lại thành một bức tranh: tách ROE ra thành từng mảnh để biết lợi nhuận của công ty đến từ đâu, đo đòn bẩy tài chính thay đổi thế nào sau mỗi giao dịch, rồi dùng ba kỹ thuật dự báo và bộ 4Cs tín dụng để nhìn về tương lai. Đề CFA rất hay đưa một bảng số liệu hai năm rồi hỏi yếu tố nào làm ROE tăng — muốn trả lời đúng phải bấm từng thành phần DuPont ra chứ không được đoán.

Mind map — Ratio Analysis & Forecasting

Phân tích tỷ số & dự báo
- DuPont
  - 3-way Net profit margin × Asset turnover × Financial leverage
  - 5-way Tax burden × Interest burden × EBIT margin × Asset turnover × Financial leverage
- Financial leverage
  - Thêm nợ / equity teo → tăng
  - Bơm equity / trả nợ → giảm
  - Chỉ chia lại giấy, đổi tài sản → không đổi
- Forecasting
  - Sensitivity đổi MỘT biến, câu hỏi what if
  - Scenario một kịch bản cụ thể: đổi nhà cung cấp, suy thoái
  - Simulation phân phối xác suất + máy chạy 10,000 lần
- Credit & funding
  - 4Cs: Character · Capacity · Capital · Collateral
  - AFN = Asset created − Retained earnings − Spontaneous liabilities
- Ngành & pricing power
  - Porter 5 forces
  - Seller concentration vs buyer concentration

11.1 · Three-way DuPont

Công thức ROE = Net profit margin × Asset turnover × Financial leverage
ROE = (NI / Revenue) × (Revenue / Avg assets) × (Avg assets / Avg equity)

ROE cao hay thấp chỉ phụ thuộc đúng ba câu hỏi: bán hàng có lời không — đó là margin; dùng tài sản có hiệu quả không — đó là turnover; dùng nợ nhiều hay ít — đó là leverage.

Ví dụ số Net profit margin = 8%, Asset turnover = 1.5, Financial leverage = 2 ⇒ ROE = 8% × 1.5 × 2 = 24%.

11.2 · Five-way DuPont

Công thức ROE = Tax burden × Interest burden × EBIT margin × Asset turnover × Financial leverage
= (NI/EBT) × (EBT/EBIT) × (EBIT/Revenue) × (Revenue/Avg assets) × (Avg assets/Avg equity)

Component	Công thức	Thấp đi nghĩa là	Cao tốt hay thấp tốt?
Tax burden	Net income / EBT	Thuế ăn nhiều hơn vào lợi nhuận trước thuế	Cao tốt hơn vì sau thuế công ty giữ lại được nhiều hơn
Interest burden	EBT / EBIT	Lãi vay ăn nhiều hơn vào lợi nhuận hoạt động	Cao tốt hơn vì chi phí lãi vay thấp hơn
EBIT margin	EBIT / Revenue	Hoạt động kinh doanh cốt lõi kém lời hơn	Cao tốt hơn vì khả năng sinh lời từ hoạt động tốt hơn
Asset turnover	Revenue / Average assets	Dùng tài sản kém hiệu quả hơn	Cao thường tốt hơn vì mỗi đồng tài sản tạo được nhiều doanh thu hơn
Financial leverage	Average assets / Average equity	Dùng ít đòn bẩy hơn, hoặc vốn chủ nhiều hơn	Không hẳn cao là tốt: cao làm ROE tăng nhưng rủi ro nợ cũng tăng theo

Tax burden — càng cao nghĩa là công ty giữ lại được tỷ lệ lợi nhuận trước thuế cao hơn. Interest burden — giảm xuống khi chi phí lãi vay tăng lên. EBIT margin — phản ánh khả năng sinh lời thuần từ hoạt động kinh doanh, chưa dính đến nợ và thuế.

Mock 1 Q80 — ROE tăng là do đâu? (bạn chọn B, đúng)

Mallard Company	20X1	20X2
Sales	3,000	3,600
Gross profit	1,500	1,700
EBIT	1,000	1,500
EBT	700	1,050
Net income	560	730
Total assets	5,000	6,000
Total equity	4,000	5,000
Return on equity	14.0%	14.6%

Bấm từng mảnh ra. Operating margin = EBIT/Sales = 1,000/3,000 = 33.3% → 1,500/3,600 = 41.7% ⇒ tăng mạnh. Financial leverage = Assets/Equity = 5,000/4,000 = 1.25 → 6,000/5,000 = 1.20 ⇒ giảm, nên loại A. Effective tax rate = 1 − NI/EBT = 1 − 560/700 = 20% → 1 − 730/1,050 = 30.5% ⇒ thuế suất thực TĂNG chứ không giảm, nên loại C. Chỉ còn increased operating margin. Đáp án B.

11.3 · Financial leverage — giao dịch nào làm tăng, giảm, không đổi

Ba câu thần chú Thêm nợ hoặc làm equity teo lại → leverage tăng.
Bơm thêm equity hoặc trả bớt nợ → leverage giảm.
Chỉ chia lại giấy, hoặc đổi tài sản này sang tài sản khác → không đổi.

CHỐT TĂNG/GIẢM — Financial leverage = Assets ÷ Equity

TĂNG vay nợ mua tài sản · trả cổ tức tiền mặt · mua lại cổ phiếu quỹ · lỗ ròng hoặc ghi giảm giá trị tài sản

GIẢM phát hành cổ phiếu lấy tiền · giữ lại lợi nhuận · trả nợ bằng tiền mặt · chuyển nợ thành vốn chủ

KHÔNG ĐỔI mua tài sản bằng tiền mặt · chia cổ phiếu thưởng · chia tách cổ phiếu

Vì sao: mọi thứ làm equity co lại (chia tiền ra ngoài, lỗ) đều đẩy tỷ số lên; mọi thứ bơm equity vào hoặc rút nợ ra đều kéo tỷ số xuống; còn hoán đổi trong nội bộ tài sản hoặc chia lại số cổ phần thì cả tử số lẫn mẫu số đều không đổi.

Giao dịch	Tác động lên bảng cân đối	Financial leverage
Vay nợ để mua tài sản	Assets ↑, debt ↑, equity không đổi	↑
Trả cổ tức tiền mặt (cash dividend)	Assets ↓, equity ↓	↑
Mua lại cổ phiếu quỹ bằng tiền mặt (share repurchase)	Assets ↓, equity ↓	↑
Lỗ ròng hoặc ghi giảm giá trị tài sản (net loss / asset impairment)	Assets ↓, equity ↓	↑
Phát hành cổ phiếu lấy tiền mặt	Assets ↑, equity ↑	↓
Giữ lại lợi nhuận (retained earnings)	Assets ↑, equity ↑	↓
Trả nợ bằng tiền mặt	Assets ↓, debt ↓, equity không đổi	↓
Chuyển nợ thành vốn chủ (debt-to-equity swap)	Debt ↓, equity ↑, assets không đổi	↓
Mua tài sản bằng tiền mặt	Chỉ đổi loại tài sản này sang loại tài sản khác	không đổi
Chia cổ phiếu thưởng / chia tách cổ phiếu (stock dividend / stock split)	Tổng assets và tổng equity đều không đổi	không đổi

Phân biệt: ROA vs Financial leverage ratio Cả hai đều có chữ Assets nên rất dễ lẫn, nhưng ý nghĩa hoàn toàn khác nhau.

Tiêu chí	ROA	Financial leverage ratio
Công thức	Return ÷ Assets	Assets ÷ Equity
Đo cái gì	Lợi nhuận tạo ra trên mỗi đồng tài sản	Tài sản gấp bao nhiêu lần vốn tự có
Thuộc nhóm	Chỉ tiêu sinh lời (profitability)	Chỉ tiêu khả năng trả nợ dài hạn (solvency)
Cách đọc	Bị ảnh hưởng bởi biên lợi nhuận, thuế, lãi vay	Leverage = 2 nghĩa là Equity = 1 và Debt = 1

Mock 1 Q44 — so sánh hai công ty bán lẻ đồ gia dụng (đáp án C) Mowers có fixed asset turnover 2.0 so với 2.8 của HomeSpace: mỗi đồng tài sản cố định, Mowers tạo ra ít doanh thu hơn ⇒ uses its assets less efficiently than HomeSpace. Đáp án C.
Vì sao loại A: inventory turnover thấp hơn (4.5 so với 5.0) chỉ nói Mowers quay vòng hàng tồn kho chậm hơn, hoặc giữ nhiều hàng tồn kho hơn so với COGS, chứ không kết luận được Mowers giữ ít hàng tồn kho tuyệt đối hơn.
Vì sao loại B: debt-to-equity thấp hơn (28.1% so với 46.6%) chỉ nói tỷ lệ nợ trên vốn chủ thấp hơn, không nói tổng nợ tuyệt đối ít hơn vì hai công ty có quy mô khác nhau.
Chốt: ROA có thể bị bóp méo bởi biên lợi nhuận, đòn bẩy, thuế, lãi vay; còn turnover ratios nói trực tiếp về hiệu quả sử dụng tài sản.

Mock 1 Q75 — horizontal common-size (bạn chọn A, đúng là B)

Spider Corporation	20X5	20X6	20X7
Current assets	113.6	106.1	101.4
Current liabilities	130.7	128.9	131.0

Horizontal common-size lấy năm gốc bằng 100, các năm sau là chỉ số so với năm gốc. Năm gốc current ratio = 1.5.
Current ratio 20X7 = 1.5 × (101.4 / 131.0) = 1.5 × 0.774 ≈ 1.16. Đáp án B.
Bẫy: đừng lấy thẳng 101.4/131.0 = 0.77 rồi chọn A — con số 0.77 mới chỉ là tỷ lệ thay đổi tương đối của tỷ số, phải nhân lại với current ratio của năm gốc mới ra tỷ số thật.

11.4 · Forecasting techniques

Kỹ thuật	Làm gì	Ví dụ	Keyword nhận diện
Sensitivity analysis	Thay đổi một biến để xem kết quả đổi ra sao; không quan tâm nguyên nhân gây ra thay đổi, cũng không quan tâm xác suất xảy ra	Nếu revenue growth là 3%, 5%, 7% thì net income là bao nhiêu?	"what if", "rather than the estimated", đổi một giả định
Scenario analysis	Xem cả một kịch bản cụ thể, nhiều biến cùng đổi theo một bối cảnh	Base case: sales +5%, margin 20%. Recession case: sales −10%, margin 15%, DSO tăng. Bull case: sales +15%, margin 23%	"if the company changes its supplier", recession case, bull case, biến cố vĩ mô
Monte Carlo simulation	Chọn phân phối xác suất cho các biến chính rồi để máy tính chạy rất nhiều lần để ra một dải kết quả	Revenue growth và margin đều có phân phối xác suất, máy chạy 10,000 lần ra range định giá	"probability distributions for key variables", "computer-generated"

Slide cũng mô tả Monte Carlo chính là computer-generated sensitivity/scenario analysis dựa trên mô hình xác suất — tức là kết hợp cả hai kỹ thuật trên cộng thêm phân phối xác suất.

Mock 1 Q55 — dự báo lợi nhuận nếu công ty đổi nhà cung cấp chính (bạn chọn B, đúng) Đây là một alternative cụ thể — đổi supplier — chứ không phải câu hỏi dạng "nếu con số này khác đi thì sao", cũng không có phân phối xác suất nào. Vậy là scenario analysis. Đáp án B.
Chốt phân biệt: sensitivity = đổi input rồi xem output. Scenario = có thêm bối cảnh hoặc sự kiện cụ thể. Simulation = kết hợp cả hai cộng mô hình xác suất.

11.5 · 4Cs of Credit Analysis

Character, Capacity, Capital, Collateral — hỏi bốn điều: người vay có muốn trả nợ không, có khả năng trả nợ không, có vốn đệm không, và có tài sản đảm bảo không.

C	Dịch	Hỏi cái gì?	Keyword CFA
Character	Uy tín	Có muốn trả nợ không?	management, governance, reputation
Capacity	Khả năng trả nợ	Có đủ dòng tiền để trả nợ không?	cash flow, coverage, EBITDA
Capital	Vốn tự có	Có lớp đệm vốn chủ không?	leverage, capital structure
Collateral	Tài sản đảm bảo	Nếu vỡ nợ thì thu hồi được gì?	secured, recovery, asset value

11.6 · AFN / EFN — nhu cầu vốn từ bên ngoài

Additional Funds Needed / External Financing Needed AFN = Asset created − Retained earnings − Spontaneous liabilities

Spontaneous liabilities — là các khoản nợ tự phát sinh theo doanh thu mà công ty không phải đi vay, ví dụ khoản phải trả người bán (accounts payable) và chi phí phải trả (accrued expenses). Kết quả ra số dương thì công ty phải huy động vốn từ bên ngoài; ra âm hoặc bằng không thì tự tài trợ đủ.

11.7 · Porter 5 forces & pricing power

Force	Khi force này mạnh thì sao?	Tác động chính
Supplier power	Nhà cung cấp ép giá đầu vào	Cost ↑
Buyer power	Khách hàng ép giá bán xuống	Price ↓, chi phí có thể ↑
Threat of substitutes	Sản phẩm thay thế giới hạn mức giá tối đa	Price ceiling, giá bị kéo xuống
Threat of entry	Đối thủ mới vào ngành làm cạnh tranh tăng	Price ↓, chi phí có thể ↑
Rivalry	Chiến tranh giá, quảng cáo, khuyến mại	Price ↓ và Cost ↑

Pricing power thấp khi nào — 4 điều kiện trong slide

Ý trong slide	Dịch dễ hiểu	Vì sao làm pricing power thấp?
1. Industry concentration is less	Ngành ít tập trung, có nhiều đối thủ nhỏ	Nhiều công ty cùng bán → dễ lao vào cạnh tranh giá
2. Fixed costs and exit barriers are high	Chi phí cố định cao và khó rời ngành	Công ty buộc phải bán để bù chi phí cố định, dù phải giảm giá
3. Industry growth is slow or negative	Ngành tăng trưởng chậm hoặc suy giảm	Không có nhiều khách hàng mới → các công ty giành khách của nhau
4. Products are not differentiated significantly	Sản phẩm không khác biệt nhiều	Khách thấy sản phẩm giống nhau → chọn bên nào rẻ hơn

Mock 1 Q39 — điều gì làm công ty có little pricing power? (đáp án A) A. High fixed costs and high exit barriers — đúng. Chi phí cố định cao tạo áp lực phải lấp đầy công suất, dẫn tới cạnh tranh giá. Rào cản rời ngành cao nghĩa là khi ngành dư cung và lợi nhuận thấp, đáng lẽ vài công ty nên rút lui nhưng họ không rút được, nên vẫn tiếp tục sản xuất, cung vẫn dư, cạnh tranh giá vẫn dữ dội. Hai dấu hiệu này gộp lại chính là high rivalry among existing competitors, mà rivalry cao thì pricing power thấp.
B. Many suppliers and low switching costs for production inputs — cái này mô tả supplier power thấp, tức là điều tốt cho công ty. Chỉ chọn B nếu đề hỏi riêng về suppliers.
C. Small number of customers and high switching costs for the product — ít khách hàng thì buyer power cao (xấu), nhưng chi phí chuyển đổi cao lại khóa chân khách (tốt) → hai vế triệt tiêu nhau, không dứt khoát bằng A.
Ví dụ ngành thép: nhà máy thép đầu tư lớn, chi phí cố định cao, khó đóng cửa. Khi nhu cầu giảm, các công ty vẫn sản xuất để bù chi phí ⇒ dư cung, bán phá giá, biên lợi nhuận thấp, pricing power yếu.

Concentration — nhớ hai phía ngược chiều nhau

Loại concentration	Nghĩa là gì?	Tác động đến pricing power của công ty
Seller / industry concentration HIGH	Ít công ty bán hàng	Pricing power CAO hơn
Seller / industry concentration LOW	Nhiều công ty bán hàng	Pricing power THẤP hơn
Buyer / customer concentration HIGH	Ít khách hàng lớn	Pricing power THẤP hơn
Buyer / customer concentration LOW	Nhiều khách hàng nhỏ	Pricing power CAO hơn

Mẹo nhớ: tập trung ở phía mình thì tốt cho mình, tập trung ở phía đối diện thì xấu cho mình.

12 · Financial Instruments, Audit & Governance

Nhóm chủ đề cuối gom các mảnh nhỏ nhưng ra đề rất đều: cách phân loại chứng khoán đầu tư quyết định lãi lỗ chưa thực hiện đi vào đâu, bốn loại ý kiến kiểm toán, các bước của khung phân tích báo cáo tài chính, ba dạng xung đột lợi ích trong quản trị công ty, và năm loại quyền chọn thực. Điểm chung của cả nhóm là đề chỉ cần bạn nhận đúng từ khóa rồi ghép vào đúng ô, gần như không phải tính toán.

Mind map — Instruments, Audit & Governance

Mảnh ghép cuối của FSA
- Financial instruments
  - Held-to-maturity → amortized cost → KHÔNG ghi nhận ở đâu
  - AFS / FVOCI → fair value → OCI
  - Trading / FVTPL → fair value → Income statement
- Auditor opinion
  - Unqualified · Qualified · Adverse · Disclaimer
- Analysis framework
  - Purpose → Collect → Process → Analyze → Conclusions → Follow-up
- Governance conflicts
  - Principal-agent: cổ đông vs ban điều hành
  - Cổ đông vs chủ nợ
  - Nhóm cổ đông vs nhóm cổ đông
- Real options
  - Timing · Expansion · Flexibility · Fundamental · Abandonment

12.1 · Phân loại chứng khoán đầu tư

Module này nói về cách công ty ghi nhận và đo lường các tài sản tài chính như trái phiếu, cổ phiếu, phái sinh, khoản vay, khoản phải thu. Điều quyết định là ý định nắm giữ của công ty.

Loại	Ý định của công ty	Đo lường trên BS	Unrealized gain/loss ghi ở đâu?
Held-to-maturity	Giữ đến ngày đáo hạn	Amortized cost	KHÔNG ghi nhận ở đâu cả
Available-for-sale (US GAAP) / FVOCI (IFRS)	Có thể bán, nhưng không phải để kinh doanh ngắn hạn	Fair value	OCI — thu nhập toàn diện khác
Trading / FVTPL	Mua đi bán lại kiếm lời ngắn hạn	Fair value	Income statement — vào lãi lỗ ngay

Mock 1 Q41 — trái phiếu giữ đến đáo hạn (bạn chọn B, đúng là C) Đề: công ty mua một trái phiếu và có ý định giữ đến đáo hạn; lãi lỗ chưa thực hiện trước ngày đáo hạn được ghi nhận ở đâu?
Vì held-to-maturity được đo theo amortized cost chứ không đo theo giá trị hợp lý trên báo cáo định kỳ, nên biến động giá trị của trái phiếu không xuất hiện trên báo cáo kết quả kinh doanh, cũng không xuất hiện trong OCI. Đáp án C — neither.
Bẫy: phản xạ "trái phiếu chưa bán thì chắc là OCI" chỉ đúng cho AFS / FVOCI. Chỉ khi công ty có thể bán thì mới đo fair value và đưa chênh lệch vào OCI. Cụm "intends to hold the bond to maturity" là dấu hiệu duy nhất bạn cần bắt.

Ghi chú của bạn HOLDing (available-for-sale) KHÔNG PHẢI TRADing securities. Lãi lỗ nắm giữ chưa thực hiện (unrealized holding gain/loss) của available-for-sale đi vào OCI; chỉ trading securities mới đưa thẳng vào Income Statement.

KEYWORD NHẬN DIỆN — Held-to-maturity vs Available-for-sale vs Trading intends and is able to hold to maturityamortized cost

→ Held-to-maturity (HTM): đo theo amortized cost, unrealized gain/loss KHÔNG ghi ở đâu cả — không lên Income Statement, cũng không vào OCI (Mock 1 Q41, đáp án "neither"). Chỉ áp dụng cho công cụ nợ (debt securities), không áp cho cổ phiếu.

available-for-sale / FVOCImay be sold but not held for tradingunrealized holding gain

→ Available-for-sale (US GAAP) / FVOCI (IFRS): đo theo fair value, chênh lệch vào OCI, chỉ chuyển xuống Income Statement khi thực sự bán (realized). Đây là một trong bốn cấu phần của OCI.

held for trading / FVTPLacquired principally to sell in the near termshort-term profit taking

→ Trading securities / FVTPL: đo theo fair value, chênh lệch đi THẲNG vào Income Statement ngay, nên làm net income biến động mạnh nhất. Chốt chiều tăng giảm: cùng một khoản lãi chưa thực hiện, xếp là trading thì Net income TĂNG, xếp là AFS thì Net income KHÔNG đổi (chỉ OCI và Equity tăng), xếp là HTM thì cả ba đều KHÔNG đổi. Total assets thì trading và AFS đều tăng, HTM không đổi.

12.2 · Ý kiến kiểm toán

Loại ý kiến	Kiểm toán viên nói gì	Từ khóa nhận diện
Unqualified (clean opinion)	Báo cáo được trình bày trung thực hợp lý trên mọi khía cạnh trọng yếu	"presented fairly", clean
Qualified	Báo cáo nhìn chung là trung thực, nhưng có một số ngoại lệ so với chuẩn mực kế toán, và kiểm toán viên sẽ mô tả các ngoại lệ đó trong báo cáo	"exceptions to accounting principles", "except for"
Adverse	Kiểm toán viên cho rằng báo cáo KHÔNG trung thực	"not presented fairly"
Disclaimer of opinion	Kiểm toán viên không thể đưa ra ý kiến về việc báo cáo có trung thực hay không	"unable to express an opinion", thiếu bằng chứng

Mock 1 Q70 — disclaimer of opinion (đáp án B) Disclaimer nghĩa là kiểm toán viên không thể đưa ra ý kiến kiểm toán. Đáp án B. Đừng lẫn: adverse là "tôi cho rằng báo cáo KHÔNG trung thực" (đáp án A), còn qualified là "báo cáo nhìn chung trung thực nhưng tôi có ngoại lệ" (đáp án C).
Mẹo nhớ ba chữ: disclaimer là "tôi không nói gì", adverse là "tôi nói nó sai", qualified là "tôi nói nó gần đúng, trừ vài điểm".

12.3 · Khung phân tích báo cáo tài chính

Bước	Nội dung	Làm gì
1	State the objective / purpose	Xác định mục đích và bối cảnh của việc phân tích
2	Collect data	Thu thập báo cáo tài chính, dữ liệu ngành, thông tin từ ban lãnh đạo
3	Process the data	Xử lý số liệu: tính tỷ số, lập common-size, điều chỉnh cho khác biệt kế toán
4	Analyze and interpret the data	Diễn giải kết quả đã xử lý thành nhận định đầu tư
5	Develop and communicate conclusions	Rút ra kết luận, khuyến nghị và viết báo cáo
6	Follow-up	Theo dõi định kỳ và cập nhật lại phân tích

Mock 1 Q48 — bước nào thuộc analysis framework? (bạn chọn A, đúng) Process the data là một bước trong khung phân tích. Còn prepare financial statements và present financial statements to stakeholders là việc của công ty lập báo cáo, không phải việc của người phân tích. Đây là bẫy phân biệt vai trò: analyst đọc và xử lý báo cáo chứ không lập báo cáo.

12.4 · Ba dạng xung đột lợi ích trong quản trị công ty

Phân biệt: Principal-agent vs Cổ đông với chủ nợ vs Nhóm cổ đông với nhau

Dạng xung đột	Giữa ai với ai	Ví dụ điển hình trong đề
Principal-agent conflict	Cổ đông (principal) với ban điều hành và hội đồng quản trị (agent)	Increasing the size of the company with an unnecessary acquisition — CEO xây đế chế để tăng quyền lực và lương thưởng, có thể phải gánh thêm nợ, gây thiệt cho cổ đông
Shareholders vs Creditors	Cổ đông với chủ nợ	Issuing new debt while increasing dividends to common shareholders — cổ đông nhận tiền ngay, còn chủ nợ phải đối mặt với công ty nhiều nợ hơn và rủi ro vỡ nợ cao hơn
Nhóm cổ đông vs nhóm cổ đông	Cổ đông kiểm soát với cổ đông thiểu số	Dual-class voting structure — Class A một phiếu mỗi cổ phần, Class B mười phiếu mỗi cổ phần ⇒ nhóm nắm Class B kiểm soát công ty dù góp ít vốn

Mock 1 Q64 (bạn chọn B, đúng): đề hỏi hành động nào most likely đại diện cho principal-agent conflict ⇒ chọn thương vụ mua bán không cần thiết. Dual-class là xung đột giữa các nhóm cổ đông, còn phát hành nợ mới cộng tăng cổ tức là xung đột cổ đông với chủ nợ — cả hai đều không phải principal-agent.

Mock 1 Q65 — khi nào ban lãnh đạo đang làm tăng của cải cổ đông? (bạn chọn B, đúng) Đáp án: khi return on invested capital (ROIC) lớn hơn weighted average cost of capital (WACC) — công ty tạo ra tỷ suất sinh lời trên vốn cao hơn chi phí vốn phải trả, tức là tạo ra giá trị kinh tế thật.
Loại A: average book value of total capital tăng chỉ nghĩa là công ty đang to ra, không nói gì về việc vốn đó có sinh lời hơn chi phí vốn hay không — to ra mà lỗ thì càng hủy hoại giá trị. Loại C: vốn hóa thị trường tăng đúng bằng tổng NPV của các dự án đã hoàn thành là điều không quan sát được và không được đảm bảo, vì giá thị trường còn chịu vô số yếu tố khác.

12.5 · Real options

Loại option	Quyền gì	Ví dụ trong note	Keyword
Timing option	Quyền chờ: làm ngay bây giờ hay hoãn lại đến khi có thông tin tốt hơn	Công ty khai khoáng có quyền bắt đầu phát triển mỏ đồng ngay hoặc chờ 2 năm đến khi bất định về giá đồng giảm xuống	"delay", "wait", "better information in the future"
Expansion option	Quyền đầu tư thêm nếu dự án ban đầu thành công	Nhà bán lẻ mở một cửa hàng nhỏ ở thành phố mới; nếu nhu cầu mạnh thì mở thêm năm cửa hàng trong cùng khu vực	"make additional investment", mở thêm, mở rộng quy mô
Flexibility option	Quyền linh hoạt trong vận hành: đổi đầu vào, đổi đầu ra, đổi giá bán	Nhà sản xuất đầu tư vào thiết bị có thể dùng để sản xuất hộp nhựa hoặc hộp kim loại, tùy sản phẩm nào có nhu cầu cao hơn	"either… or", đổi input hoặc output, price-setting
Fundamental option	Bản thân dự án chính là một quyền chọn, vì kết quả phụ thuộc vào một yếu tố nền tảng	Công ty dược đầu tư vào dự án nghiên cứu thuốc mới; lợi ích phụ thuộc chủ yếu vào việc thuốc có được cơ quan quản lý phê duyệt và có bán được giá có lãi hay không	"payoff depends on underlying asset", "project itself is an option", R&D project, natural resource project, patent, drug approval, giá dầu, giá vàng
Abandonment option	Quyền dừng lại, rút khỏi dự án nếu kết quả xấu	Sau một năm, được quyền chuyển dự án lại cho đối tác hoặc tiếp tục ở lại làm	"one-time right to turn the project over", exit, bán lại phần vốn

Mock 1 Q66 — Keenan có quyền một lần: trả dự án lại cho Wyche hoặc ở lại (đáp án C) Sau một năm, Keenan có quyền một lần để hoặc chuyển dự án lại cho Wyche, hoặc ở lại làm đối tác đến hết dự án. Quyền rút ra khỏi dự án chính là abandonment option. Đáp án C.
Bẫy: đừng chọn timing option chỉ vì thấy chữ "after one year" — timing option là quyền hoãn khởi động, còn ở đây dự án đã chạy rồi và quyền là bỏ đi. Cũng đừng chọn fundamental option vì kết quả ở đây không phụ thuộc vào một tài sản cơ sở như giá dầu hay việc phê duyệt thuốc.

13 · Review Mock Test 1 — các câu đã sai

Toàn bộ 25 câu FSA trong Mock Test 1 mà bạn đã soi lại, gom về một bảng để quét nhanh trước ngày thi. Cột giữa là đáp án đúng, cột phải là một dòng lý do cốt lõi — chỗ nào bạn từng chọn sai thì được đánh dấu rõ để lần này không lặp lại. Đọc bảng này cuối cùng, sau khi đã ôn hết 12 phần trên, vì mỗi dòng chỉ là cái móc gợi nhớ chứ không phải giải thích đầy đủ.

Câu	Chủ đề	Đáp án đúng	Chốt một dòng
Q32	Thuế suất tăng từ 30% lên 35%, ảnh hưởng lên tax expense	Tăng	DTL (30) > DTA (12) ⇒ DTL ròng dương; thuế suất tăng làm DTL ròng phình to ⇒ tax expense tăng.
Q34	Chọn phương pháp khấu hao để tối đa net profit margin năm 1	A · Straight-line	DDB là accelerated (chi phí năm đầu cao); units of production cũng cao vì máy chạy nhiều 2 năm đầu ⇒ chỉ còn straight-line.
Q35	Stock options, exercise $40, giá TB năm $38 (bạn chọn A, đúng)	A · Antidilutive	Exercise price > average market price ⇒ antidilutive, loại khỏi diluted EPS. "Chưa được exercise" KHÔNG phải lý do loại.
Q38	Finance lease: ROU asset và lease liability bằng nhau khi nào	C · Chỉ đầu và cuối	Bằng nhau tại inception và cùng về 0 khi kết thúc; giữa kỳ khác nhau vì ROU khấu hao đường thẳng còn nợ trả dần theo effective interest. Đáp án B đúng cho operating lease dưới US GAAP.
Q39	Điều gì làm công ty có little pricing power	A · High fixed costs + high exit barriers	Hai dấu hiệu này = high rivalry ⇒ pricing power yếu. B nói về supplier power thấp, tức là điều tốt.
Q41	Trái phiếu giữ đến đáo hạn, unrealized gain/loss ghi đâu (bạn chọn B)	C · Neither	Held-to-maturity đo theo amortized cost, không đo fair value ⇒ không ghi trên IS, cũng không ghi trong OCI.
Q44	So sánh HomeSpace vs Mowers	C · Mowers dùng tài sản kém hiệu quả hơn	Fixed asset turnover 2.0 < 2.8. Tỷ số không cho kết luận về số tuyệt đối của inventory hay tổng nợ.
Q48	Bước nào thuộc financial statement analysis framework (bạn chọn A, đúng)	A · Process the data	Prepare và present financial statements là việc của công ty, không phải của analyst.
Q49	Rút ngắn useful life của customer list (bạn chọn A)	B · Amortization cao hơn, KHÔNG restate	Đây là change in accounting estimate ⇒ xử lý prospectively. Chỉ change in accounting policy mới retrospective.
Q51	Lãi vay trong quá trình xây tài sản least likely nằm ở đâu trên IS (bạn chọn B)	A · Interest expense	Lãi vay xây tài sản được capitalized: nếu tài sản để bán → vào inventory → COGS; nếu để dùng nội bộ → vào PPE → depreciation. Nên nó ít khả năng xuất hiện dưới dạng interest expense nhất.
Q55	Dự báo lợi nhuận nếu đổi nhà cung cấp (bạn chọn B, đúng)	B · Scenario analysis	Một alternative cụ thể ⇒ scenario. Sensitivity là "what if con số đổi"; simulation cần phân phối xác suất.
Q57	Giá giảm, chuyển từ average cost sang FIFO thì equity và ROE thế nào	B · Cả hai đều thấp hơn	Giá giảm ⇒ FIFO bán hàng cũ giá cao trước ⇒ COGS cao ⇒ NI thấp ⇒ retained earnings thấp ⇒ equity thấp và ROE thấp. "Giá tăng: FIFO đẹp nhất. Giá giảm: FIFO xấu nhất."
Q62	Giá tăng, FIFO so với LIFO thì chỉ số nào cao hơn	C · Interest coverage ratio	FIFO ⇒ COGS thấp ⇒ EBIT cao ⇒ interest coverage cao. Inventory turnover và asset turnover đều thấp hơn vì mẫu số inventory/assets lớn hơn.
Q63	Non-GAAP measure có bắt buộc reconciliation không (bạn chọn C, đúng)	C · Cả IFRS và US GAAP	Cả hai bộ chuẩn đều yêu cầu đối chiếu với chỉ tiêu tương đương gần nhất theo chuẩn.
Q64	Hành động nào là principal-agent conflict (bạn chọn B, đúng)	B · Thương vụ mua bán không cần thiết	Empire building = quản lý vs cổ đông. Dual-class = xung đột giữa các nhóm cổ đông. Nợ mới + tăng cổ tức = cổ đông vs chủ nợ.
Q65	Khi nào ban lãnh đạo làm tăng của cải cổ đông (bạn chọn B, đúng)	B · ROIC > WACC	Sinh lời trên vốn cao hơn chi phí vốn mới tạo giá trị. Book value of capital tăng chỉ nghĩa là to ra.
Q66	Quyền một lần trả dự án lại cho đối tác	C · Abandonment option	Quyền rút khỏi dự án. Timing là quyền hoãn khởi động; fundamental là payoff phụ thuộc tài sản cơ sở.
Q67	Nhận tiền trước từ khách, bị đánh thuế ngay khi nhận (bạn chọn B)	A · Deferred tax asset	Nộp thuế TRƯỚC, ghi doanh thu SAU ⇒ tương lai được giảm thuế ⇒ DTA. "Trả thuế trước → DTA."
Q70	Disclaimer of opinion nghĩa là gì	B · Không thể đưa ra ý kiến	Adverse = "báo cáo không trung thực". Qualified = "trung thực, trừ vài ngoại lệ".
Q75	Horizontal common-size, current ratio 20X7 (bạn chọn A)	B · 1.16	1.5 × (101.4 / 131.0) ≈ 1.16. Đừng lấy thẳng 101.4/131.0 = 0.77.
Q76	Lease dài hạn, một phần rủi ro và lợi ích vẫn ở lessor; ROU = lease liability dưới chuẩn nào	C · Cả IFRS và US GAAP	Tại inception hai bên chuẩn giống nhau: ROU asset = Lease liability. Khác biệt chỉ xuất hiện sau đó trên income statement và cash flow.
Q77	FCFE xấp xỉ bằng gì (bạn chọn C)	B · CFO − FCInv + Net borrowing	Đáp án C bị double count working capital vì CFO đã trừ working capital rồi. Xuất phát từ NI thì mới trừ working capital.
Q80	ROE tăng từ 14.0% lên 14.6% là do đâu (bạn chọn B, đúng)	B · Operating margin tăng	EBIT margin 33.3% → 41.7%. Leverage giảm (1.25 → 1.20), thuế suất thực tăng (20% → 30.5%).
Q84	IFRS cho linh hoạt xếp interest paid và dividends received ở đâu	A · Interest paid: CFO hoặc CFF; Dividends received: CFO hoặc CFI	IFRS: tiền trả ra cho nhà tài trợ vốn được phép xuống CFF; tiền nhận vào từ khoản đầu tư được phép lên CFI. US GAAP thì cứng: tất cả interest và dividends received đều CFO.
Q87	Impairment ảnh hưởng depreciation tương lai và fixed asset turnover	C · Depreciation giảm, fixed asset turnover tăng	Giá trị ghi sổ giảm ⇒ cơ sở khấu hao nhỏ hơn ⇒ chi phí khấu hao thấp hơn; mẫu số fixed assets nhỏ hơn ⇒ turnover cao hơn.

14 · Keyword → chọn gì

Gõ: 'exercise price above average market price', 'taxable on receipt', 'intends to hold to maturity', 'change in useful life', 'transaction that is expected to be settled', 'undiscounted future cash flows', 'lease term is 8 years, asset life is 10 years'… Bảng này là bảng tra ngược: đề đưa cụm từ nào thì tay bấm ngay đáp án nào, không cần suy luận lại từ đầu. Đọc cột trái trước, che cột giữa lại và tự trả lời.

Đề nói	Chọn	Vì sao / bẫy
"exercise price above the average market price"	Antidilutive — loại khỏi diluted EPS	Chỉ đưa vào khi làm EPS giảm. Bẫy: dùng giá cuối kỳ $42 thay vì giá trung bình $38.
"options not exercisable for two years"	Vẫn đưa vào nếu dilutive	Chưa được thực hiện KHÔNG phải lý do loại; chỉ tính dilutive hay không mới quyết định.
"convertible preferred stock", tính diluted EPS	If-converted method — cộng lại preferred dividend vào tử số	Preferred dividend không bị trừ thuế nên cộng nguyên; convertible bond mới cộng interest × (1 − t).
"weighted average number of shares"	Nhân theo số tháng lưu hành	Stock dividend và stock split áp dụng ngược về đầu kỳ, không tính theo tháng.
"unrealized gain on available-for-sale securities"	OCI	Trading/FVTPL mới vào income statement.
"intends to hold the bond to maturity"	Held-to-maturity → amortized cost → không ghi nhận	Không lên IS, cũng không vào OCI. Bẫy lớn nhất là chọn OCI theo phản xạ.
"transaction is expected to be settled" / khoản phải thu bằng ngoại tệ	Transaction exposure → lãi lỗ vào income statement	Translation exposure (quy đổi báo cáo công ty con) mới vào OCI.
"foreign currency translation adjustment"	OCI	Một trong bốn cấu phần OCI, cùng với AFS, hedge, pension và revaluation surplus.
"revaluation surplus" tăng lần đầu	OCI, không lên income statement	Chỉ khi đảo ngược một khoản giảm đã ghi vào IS trước đó thì phần đảo mới lên IS. Model này chỉ có ở IFRS.
"cash received in advance from customers"	Unearned revenue — nợ phải trả, không phải doanh thu	Doanh thu chỉ ghi khi giao hàng. Nếu đề thêm "taxable on receipt" thì tạo DTA.
"treasury stock"	Giảm equity, không phải tài sản	Không tạo lãi lỗ trên IS dù mua lại giá nào; số cổ phần lưu hành giảm.
"vertical common-size" cho balance sheet	Chia mọi khoản mục cho total assets	Income statement thì chia cho revenue. Horizontal common-size mới lấy năm gốc = 100.
"horizontal common-size", cho current ratio năm gốc	Nhân tỷ số năm gốc với chỉ số CA ÷ chỉ số CL	Đừng lấy thẳng chỉ số CA/CL làm đáp án — đó chỉ là tỷ lệ thay đổi tương đối.
"reconciliation of net income to cash flow"	Indirect method	Mẹo: Direct = Detailed, Indirect = Reconciliation.
"cash collected from customers", "cash paid to suppliers"	Direct method	Hai chuẩn đều khuyến khích direct nhưng thực tế phần lớn công ty dùng indirect.
"accounts receivable increased during the year"	Trừ khỏi CFO (indirect)	Quy tắc: Asset tăng thì trừ, Liability tăng thì cộng.
"accounts payable increased"	Cộng vào CFO	Chưa trả tiền nên tiền còn giữ lại.
"purchase of equipment"	CFI outflow	Quy tắc: CA và CL → CFO. Non-current asset → CFI. Non-current liability và equity → CFF.
"dividends paid to shareholders"	CFF dưới US GAAP; IFRS cho chọn CFO hoặc CFF	Bẫy IFRS: dividends received mới là CFO hoặc CFI.
"interest paid", theo IFRS	CFO hoặc CFF	US GAAP cứng: interest paid luôn là CFO. (Mock Q84)
"free cash flow to equity"	CFO − FCInv + Net borrowing	Đừng trừ working capital lần nữa — CFO đã trừ rồi. Chỉ trừ khi xuất phát từ net income.
"rising prices", so sánh FIFO với LIFO	FIFO: COGS thấp, NI cao, inventory cao, interest coverage cao	Nhưng inventory turnover và asset turnover của FIFO lại thấp hơn vì mẫu số phình to.
"declining prices" / "deflation", dùng FIFO	FIFO: COGS cao, NI thấp, equity thấp, ROE thấp	"Giá tăng: FIFO đẹp nhất. Giá giảm: FIFO xấu nhất."
"LIFO reserve", muốn quy về FIFO	Inventory_FIFO = Inventory_LIFO + LIFO reserve	COGS_FIFO = COGS_LIFO − ΔLIFO reserve. LIFO chỉ tồn tại dưới US GAAP.
"LIFO liquidation"	Lợi nhuận bị thổi phồng, không bền vững	Bán vào lớp hàng cũ giá thấp ⇒ COGS thấp giả tạo ⇒ analyst phải loại bỏ phần lợi nhuận này.
"net realizable value" cho hàng tồn kho	IFRS — được phép hoàn nhập (reversal) nếu giá hồi phục	US GAAP dùng lower of cost or market với LIFO/retail và cấm hoàn nhập.
"interest incurred during construction"	Capitalized, không ghi interest expense	Tài sản để bán → inventory → COGS. Tài sản dùng nội bộ → PPE → depreciation. (Mock Q51)
"maximize net profit margin in the first year"	Straight-line depreciation	DDB và units-of-production (khi máy chạy nhiều năm đầu) đều đẩy chi phí năm 1 lên cao.
"change in useful life" hoặc "change in residual value"	Change in accounting estimate → prospective, không restate	Chỉ change in accounting policy (FIFO sang weighted average, cost sang revaluation) mới retrospective.
"undiscounted future cash flows" trong test giảm giá trị	US GAAP — quy trình hai bước	IFRS chỉ một bước: so carrying amount với recoverable amount = max(fair value − cost to sell, value in use).
"impairment loss recognized", hỏi tác động tương lai	Depreciation giảm, fixed asset turnover tăng, ROA tương lai tăng	Năm ghi nhận thì NI và ROA giảm mạnh. Chú ý đề hỏi "năm nay" hay "các năm sau". IFRS cho hoàn nhập, US GAAP cấm (trừ tài sản held for sale).
"research phase"	Luôn là chi phí (expense)	Câu thần chú: Research is always expense. Development thì IFRS được vốn hóa khi đủ điều kiện.
"technological feasibility"	Phần mềm US GAAP — sau mốc này mới được vốn hóa	Chỉ áp dụng cho phần mềm để bán; phần mềm dùng nội bộ thì vốn hóa sớm hơn.
"acquired in a business combination"	Ghi nhận theo fair value, phần dư ra là goodwill	Chỉ intangible mua ngoài mới lên bảng cân đối; intangible tự tạo bên trong thì phải expense.
"purchase price below fair value of net assets"	Bargain purchase → lãi ghi ngay trên income statement	Không tạo goodwill âm.
"investment property" dưới IFRS	Chọn cost model hoặc fair value model; fair value đưa lãi lỗ lên income statement	Khác revaluation model của PPE (lên OCI). US GAAP không có khái niệm investment property riêng.
"bond issued at a discount"	Interest expense > coupon; carrying amount tăng dần về par	Premium thì ngược lại: interest expense < coupon, carrying amount giảm dần.
"effective interest method"	Interest expense = carrying amount đầu kỳ × market rate lúc phát hành	Không dùng coupon rate, cũng không dùng market rate hiện tại.
"lease term is 8 years, asset useful life is 10 years"	Finance lease	Mnemonic 5 dấu hiệu: SANG · MUA · ĐỦ · NHIỀU · ĐỘC (chuyển quyền sở hữu, có quyền mua ưu đãi, thời hạn chiếm phần lớn đời tài sản, PV các khoản trả gần bằng giá trị tài sản, tài sản chuyên biệt).
"ROU asset and lease liability equal", hỏi khi nào	Finance lease: chỉ đầu và cuối. Operating lease US GAAP: suốt kỳ	Đọc kỹ đề hỏi loại lease nào. (Mock Q38 và Q76)
Đề so sánh finance lease với operating lease	Finance: EBITDA cao hơn, EBIT cao hơn, CFO cao hơn; nhưng nợ cao hơn, D/E cao hơn, interest coverage thấp hơn, NI đầu kỳ thấp hơn	Vì phần trả gốc của finance lease được đẩy xuống CFF nên CFO đẹp hơn một cách giả tạo.
"defined benefit plan", hỏi nghĩa vụ nằm ở đâu	Rủi ro thuộc về công ty; funded status = fair value of plan assets − PBO	Defined contribution thì công ty chỉ có nghĩa vụ đóng góp, rủi ro thuộc về nhân viên.
"actuarial gains and losses" dưới IFRS	OCI, không amortize lại vào lãi lỗ	US GAAP cho phép đưa vào OCI rồi amortize dần theo corridor approach.
"stock appreciation rights" / "phantom stock"	Không pha loãng số cổ phần; SARs trả bằng tiền thì ghi nhận như nợ phải trả	Stock options mới làm tăng số cổ phần và pha loãng EPS.
"taxable on receipt" nhưng kế toán ghi doanh thu sau	DTA	Câu thần chú: Trả thuế TRƯỚC → DTA. Trả thuế SAU → DTL. (Mock Q67)
"tax depreciation exceeds accounting depreciation"	DTL	Hiện tại nộp thuế ít hơn, tương lai nộp bù nhiều hơn.
"warranty expense deductible when paid"	DTA	Kế toán ghi chi phí trước, thuế cho trừ sau ⇒ hiện tại nộp thuế nhiều hơn.
"installment sales"	DTL	Kế toán ghi doanh thu trước, thuế đánh sau.
"tax rate increases", công ty có DTL ròng	Tax expense tăng	Nếu công ty có DTA ròng thì tax expense giảm. Luôn xem DTL và DTA cái nào lớn hơn trước. (Mock Q32)
"more likely than not that some portion will not be realized"	Valuation allowance — chỉ US GAAP	Lập valuation allowance làm DTA ròng giảm và tax expense tăng. IFRS ghi giảm thẳng DTA.
"municipal bond interest", "fines and penalties"	Permanent difference — không tạo DTA/DTL	Chỉ làm effective tax rate lệch khỏi statutory rate.
"income tax expense", cho taxes payable và thay đổi DTA/DTL	Tax expense = Taxes payable + ΔDTL − ΔDTA	Nhớ: Pay now = taxes payable. Pay more later = add DTL. Save tax later = subtract DTA.
"weak internal control environment"	Opportunity trong fraud triangle	Bonus, giá cổ phiếu, debt covenant = motivation. "Chỉ là điều chỉnh tạm thời" = rationalization.
"big bath"	Dồn hết chi phí vào một năm đã lỗ để các năm sau đẹp lên	Earnings smoothing thì trải đều lợi nhuận qua các kỳ để giảm biến động.
"non-GAAP measure reported"	Bắt buộc reconciliation dưới CẢ IFRS và US GAAP	Nhấn mạnh non-GAAP quá mức là một dấu hiệu cảnh báo về chất lượng báo cáo. (Mock Q63)
"ROE increased", cho bảng số liệu hai năm	Bấm từng thành phần DuPont rồi so sánh	Effective tax rate = 1 − NI/EBT; Financial leverage = Assets/Equity; Operating margin = EBIT/Sales. (Mock Q80)
"company paid a cash dividend" / "repurchased shares"	Financial leverage TĂNG	Equity co lại. Stock split và stock dividend thì không đổi.
"forecast earnings if the company changes its supplier"	Scenario analysis	"What if sales tăng 3% thay vì 5%" mới là sensitivity; cần phân phối xác suất mới là simulation. (Mock Q55)
"high fixed costs and high exit barriers"	Pricing power thấp	Đây là dấu hiệu của high rivalry. "Many suppliers" là điều tốt cho công ty. (Mock Q39)
"unable to express an opinion"	Disclaimer of opinion	"Not presented fairly" = adverse. "Exceptions to accounting principles" = qualified. (Mock Q70)
"process the data"	Một bước trong analysis framework	Prepare và present financial statements là việc của công ty, không phải analyst. (Mock Q48)
"one-time right to turn the project over"	Abandonment option	Timing = hoãn khởi động. Expansion = đầu tư thêm. Fundamental = payoff phụ thuộc tài sản cơ sở.
"return on invested capital greater than WACC"	Đang làm tăng của cải cổ đông	Book value of capital tăng chỉ nghĩa là công ty to ra, không nói gì về tạo giá trị. (Mock Q65)
"dual-class voting structure"	Xung đột giữa các nhóm cổ đông	Không phải principal-agent. Empire building mới là principal-agent. (Mock Q64)

15 · Bài tập ghi nhớ

Mười tám câu ngắn để tự kiểm tra: chủ yếu là nhớ định nghĩa, xác định chiều tăng giảm, và phân biệt hai khái niệm dễ lẫn. Không câu nào cần bấm máy quá hai bước. Che phần đáp án lại, trả lời trong đầu trước rồi mới mở ra — chỗ nào ngập ngừng thì quay lại đúng mục ở trên đọc lại.

Câu 1. Một stock option có exercise price $40, giá thị trường cuối năm $42, giá thị trường trung bình trong năm $38. Khi tính diluted EPS, công ty nên:

Loại option ra vì nó antidilutive
Loại option ra vì chưa được thực hiện
Đưa option vào vì nó là chứng khoán có khả năng pha loãng

Đáp án

A. So sánh với average market price $38, không phải giá cuối kỳ $42. Exercise price $40 > $38 ⇒ antidilutive ⇒ loại. Việc option chưa được thực hiện không phải lý do loại — chứng khoán dilutive chưa exercisable vẫn phải đưa vào diluted EPS.

Câu 2. Kể tên bốn cấu phần của OCI.

Đáp án

(1) Lãi lỗ chưa thực hiện của chứng khoán available-for-sale / FVOCI; (2) Foreign currency translation adjustment — chênh lệch quy đổi báo cáo của công ty con ở nước ngoài; (3) Phần hiệu quả của cash flow hedge; (4) Revaluation surplus của PPE dưới IFRS và một phần lãi lỗ actuarial của quỹ hưu trí. Điểm chung: đều là lãi lỗ chưa thực hiện, không đi qua net income.

Câu 3. Phân biệt transaction exposure và translation exposure: lãi lỗ mỗi loại đi vào đâu?

Đáp án

Transaction exposure — phát sinh từ một giao dịch cụ thể bằng ngoại tệ (khoản phải thu, khoản phải trả); lãi lỗ đi thẳng vào income statement. Translation exposure — phát sinh khi quy đổi báo cáo tài chính của công ty con ở nước ngoài về đồng tiền báo cáo; chênh lệch đi vào OCI. Mẹo: có giao dịch thật thì vào IS, chỉ quy đổi sổ sách thì vào OCI.

Câu 4. Trong phương pháp gián tiếp, khoản phải thu tăng trong kỳ thì xử lý thế nào với CFO? Còn khoản phải trả người bán tăng?

Đáp án

Khoản phải thu tăng ⇒ TRỪ khỏi CFO (đã ghi doanh thu nhưng chưa thu tiền). Khoản phải trả tăng ⇒ CỘNG vào CFO (đã ghi chi phí nhưng chưa chi tiền). Quy tắc chung: Asset tăng thì trừ, Liability tăng thì cộng.

Câu 5. Dưới IFRS, interest paid và dividends received được xếp vào những mục nào của báo cáo lưu chuyển tiền tệ?

Đáp án

Interest paid: CFO hoặc CFF. Dividends received: CFO hoặc CFI. Logic: tiền trả ra cho người cấp vốn được phép xuống CFF; tiền nhận vào từ khoản đầu tư được phép lên CFI. Dưới US GAAP thì cứng nhắc: interest paid, interest received và dividends received đều là CFO; chỉ dividends paid mới là CFF.

Câu 6. Công thức xấp xỉ của FCFE là gì, và sai lầm phổ biến khi chọn đáp án là gì?

Đáp án

FCFE = CFO − Fixed capital investment + Net borrowing. Sai lầm phổ biến là chọn "CFO − working capital investment − fixed capital investment" — như vậy là trừ working capital hai lần, vì CFO đã bao gồm thay đổi working capital rồi. Nhớ: xuất phát từ net income thì mới trừ working capital; xuất phát từ CFO thì không trừ nữa.

Câu 7. Trong giai đoạn giá tăng, so với LIFO thì công ty dùng FIFO sẽ có COGS, net income, inventory và inventory turnover như thế nào?

Đáp án

FIFO bán hàng cũ giá rẻ trước ⇒ COGS thấp hơn, net income cao hơn, ending inventory cao hơn, equity cao hơn. Nhưng inventory turnover THẤP hơn (COGS nhỏ chia cho inventory lớn) và total asset turnover cũng thấp hơn. Riêng interest coverage cao hơn vì EBIT cao hơn. Câu chốt: "Giá tăng: FIFO đẹp nhất."

Câu 8. Trong giai đoạn giá giảm, nếu công ty đang dùng average cost mà chuyển sang FIFO thì shareholders' equity và ROE sẽ:

Cao hơn / cao hơn
Thấp hơn / thấp hơn
Cao hơn / thấp hơn

Đáp án

B. Giá giảm nghĩa là hàng cũ giá cao, hàng mới giá thấp. FIFO bán hàng cũ trước ⇒ COGS cao ⇒ gross profit thấp ⇒ net income thấp ⇒ retained earnings thấp ⇒ equity thấp. Cả tử số (NI) lẫn mẫu số (equity) đều giảm nhưng NI giảm mạnh hơn ⇒ ROE cũng thấp. "Giá giảm: FIFO xấu nhất."

Câu 9. Phân biệt cách xử lý ghi giảm giá trị hàng tồn kho giữa IFRS và US GAAP.

Đáp án

IFRS: ghi theo lower of cost or net realizable value; nếu giá trị hồi phục thì ĐƯỢC hoàn nhập nhưng không vượt quá giá gốc ban đầu. US GAAP: với LIFO và retail method dùng lower of cost or market có ceiling (NRV) và floor (NRV − biên lợi nhuận thông thường); các phương pháp khác dùng lower of cost or NRV; CẤM hoàn nhập.

Câu 10. Công ty vay tiền để tự xây một nhà máy dùng cho hoạt động nội bộ. Lãi vay trong thời gian xây dựng cuối cùng xuất hiện trên income statement dưới dạng nào?

Đáp án

Dưới dạng depreciation expense, chứ không phải interest expense. Lãi vay được vốn hóa vào giá trị tài sản rồi khấu hao dần. Nếu tài sản được xây để bán cho khách hàng thì lãi vốn hóa đi vào inventory rồi thành COGS khi bán. Đây chính là Mock Q51: interest expense là đáp án least likely.

Câu 11. Công ty rút ngắn useful life của một tài sản vô hình từ 5 năm xuống 2 năm. Điều này ảnh hưởng thế nào đến chi phí khấu hao năm sau và báo cáo các năm trước?

Đáp án

Chi phí amortization năm sau TĂNG (nên net income giảm), nhưng KHÔNG phải trình bày lại (restate) báo cáo quá khứ. Lý do: đây là change in accounting estimate nên xử lý prospectively. Chỉ change in accounting policy (FIFO sang weighted average, cost model sang revaluation model) mới xử lý retrospectively.

Câu 12. Sau khi ghi nhận một khoản impairment cho tài sản cố định, chi phí khấu hao các năm sau và fixed asset turnover sẽ thay đổi thế nào?

Đáp án

Chi phí khấu hao GIẢM (cơ sở khấu hao nhỏ hơn) và fixed asset turnover TĂNG (mẫu số tài sản nhỏ hơn). Đây là Mock Q87, đáp án C. Lưu ý phân biệt: trong năm ghi nhận impairment thì net income và ROA giảm mạnh; các năm sau thì mọi tỷ số đều đẹp lên một cách giả tạo.

Câu 13. Nêu quy trình kiểm tra impairment dưới IFRS so với US GAAP.

Đáp án

IFRS — một bước: so sánh carrying amount với recoverable amount = giá trị lớn hơn giữa (fair value − cost to sell) và (value in use = PV của dòng tiền tương lai). US GAAP — hai bước: bước 1 so carrying amount với tổng dòng tiền tương lai KHÔNG chiết khấu (undiscounted) để xác định có impaired hay không; bước 2 mới đo mức lỗ bằng chênh lệch giữa carrying amount và fair value. Từ khóa "undiscounted" là dấu hiệu chắc chắn của US GAAP. IFRS cho hoàn nhập, US GAAP cấm.

Câu 14. Đối với một finance lease, ROU asset và lease liability bằng nhau vào thời điểm nào?

Chỉ vào cuối kỳ thuê
Suốt toàn bộ thời gian thuê
Chỉ vào đầu kỳ và cuối kỳ thuê

Đáp án

C. Tại inception hai khoản bằng nhau, và cuối kỳ cả hai đều về 0. Giữa kỳ chúng khác nhau vì ROU asset khấu hao theo đường thẳng còn lease liability giảm dần như một khoản vay trả góp theo effective interest. Đáp án B chỉ đúng cho operating lease dưới US GAAP.

Câu 15. So với operating lease, một công ty dùng finance lease sẽ có EBITDA, CFO, D/E và interest coverage như thế nào?

Đáp án

EBITDA cao hơn (lease expense không nằm trong operating expense), CFO cao hơn (phần trả gốc đẩy xuống CFF), D/E cao hơn (ghi nhận lease liability như nợ), interest coverage thấp hơn (có thêm chi phí lãi). Ngoài ra net income những năm đầu thấp hơn vì depreciation cộng interest đầu kỳ cao.

Câu 16. Công ty nhận trước €10 triệu từ khách hàng, khoản này bị đánh thuế ngay khi nhận nhưng kế toán chỉ ghi doanh thu khi giao hàng. Phát sinh DTA hay DTL?

Đáp án

DTA — deferred tax asset. Thuế bắt nộp ngay bây giờ nhưng kế toán ghi doanh thu sau, nên hiện tại nộp thuế nhiều hơn và tương lai sẽ được giảm thuế ⇒ công ty đang giữ một "quyền được giảm thuế tương lai". Câu thần chú: Trả thuế TRƯỚC → DTA. Trả thuế SAU → DTL. (Mock Q67 — bẫy rất hay gặp.)

Câu 17. Một công ty có DTL 30 và DTA 12. Thuế suất tăng từ 30% lên 35%. Tax expense của kỳ này sẽ tăng hay giảm?

Đáp án

Tăng. DTL ròng = 30 − 12 = 18 (dương). Khi thuế suất tăng, cả DTL và DTA đều được đánh giá lại theo thuế suất mới; vì DTL lớn hơn DTA nên phần nợ thuế tương lai phình ra nhiều hơn phần quyền lợi ⇒ tax expense tăng. Nếu công ty có DTA ròng thì kết quả ngược lại. Luôn xem DTL hay DTA lớn hơn trước khi trả lời. (Mock Q32)

Câu 18. Sales tăng từ 3,000 lên 3,600 và EBIT tăng từ 1,000 lên 1,500; tổng tài sản từ 5,000 lên 6,000 và vốn chủ từ 4,000 lên 5,000. ROE tăng chủ yếu do đâu?

Đáp án

Do operating margin tăng. Bấm ra: EBIT margin = 1,000/3,000 = 33.3% → 1,500/3,600 = 41.7% ⇒ tăng mạnh. Financial leverage = 5,000/4,000 = 1.25 → 6,000/5,000 = 1.20 ⇒ giảm, nên không phải leverage. Còn effective tax rate trong đề gốc tăng từ 20% lên 30.5% ⇒ càng không phải nguyên nhân. (Mock Q80)